Adet Sancısı (Dismenore) Neden Olur? Belirtiler ve Nedenler

Adet sancısının temel nedeni, rahim iç zarından salgılanan prostaglandin adlı doğal maddelerin rahim kasını kasması ve bu bölgedeki kan akışını geçici olarak azaltmasıdır. Kasılmalar güçlendikçe ağrı da belirginleşir.

Prostaglandin düzeyinin yüksek olduğu kişilerde kramplar daha şiddetli hissedilebilir. Aynı maddeler bağırsak hareketlerini de etkilediğinden, adet döneminde bulantı, ishal veya şişkinlik gibi şikâyetler ağrıya eşlik edebilir.

Primer dismenorede altta yatan bir hastalık yoktur; ağrı doğrudan bu fizyolojik sürece bağlıdır. Sekonder dismenorede ise ağrının arkasında endometriozis, rahim miyomu, adenomyozis, yumurtalık kisti veya pelvik enfeksiyon gibi bir durum bulunabilir.

İki tür arasındaki temel fark, ağrının altında tanımlanabilir bir hastalığın bulunup bulunmamasıdır.

• Primer dismenore genellikle ilk adetlerden sonraki birkaç yıl içinde başlar, adetin ilk 1-2 gününde en yoğun haldedir ve zamanla hafifleme eğilimi gösterir.
• Sekonder dismenore çoğunlukla daha ileri yaşlarda ortaya çıkar, adet öncesinde başlayıp kanama boyunca sürebilir ve yıllar içinde şiddetlenme eğilimindedir.

Sekonder dismenoreyi düşündüren durumda ağrı; cinsel ilişkiyle, tuvalet alışkanlıklarıyla ya da adet dışı kanamayla birlikte görülebilir. Bu ayrımı yalnızca hekim; öykü, muayene ve gerektiğinde görüntüleme yöntemleriyle yapabilir.

Adet sancısı çoğu zaman yalnız bir karın ağrısı değildir; vücudun farklı sistemlerini etkileyen belirtilerle birlikte görülebilir.

• Alt karın ve kasıkta kramp, bele ve bacaklara yayılan ağrı
• Bulantı, kusma, ishal veya kabızlık
• Baş ağrısı, halsizlik ve yorgunluk
• Karında şişkinlik ve gerginlik hissi
• Ruh halinde dalgalanma ve uyku düzeninde bozulma

Bu belirtilerin hafif ve kısa süreli olması sık görülür. Ancak ağrının giderek artması, ateş, olağandışı akıntı ya da adet dışı kanama gibi bulguların eklenmesi, değerlendirilmesi gereken bir durumu işaret edebilir.

Bazı etkenler adet sancısının şiddetini artırabilir veya daha sık hissedilmesine katkıda bulunabilir. Bunlar hastalık olmasa da ağrı algısını etkileyebilir.

• Erken yaşta adet görmeye başlamak
• Uzun ve yoğun adet kanamaları
• Sigara kullanımı
• Yoğun stres ve yetersiz uyku
• Ailede benzer şiddette adet sancısı öyküsü

Bu etkenlerin varlığı, ağrının mutlaka ciddi bir nedene bağlı olduğu anlamına gelmez. Yine de ağrının niteliğinde belirgin bir değişiklik olması, hekim değerlendirmesini gerektirir.

Adet sancısı günlük yaşamı aksatıyor, zamanla şiddetleniyor ya da alışılmış düzeninden farklılaşıyorsa hekime başvurmak gerekir. Değerlendirme için başvurulacak bölüm kadın hastalıkları ve doğumdur.

Aşağıdaki durumlarda randevu almak önerilir:

• Ağrının okul, iş veya günlük aktiviteleri engelleyecek kadar şiddetli olması
• Daha önce hafif olan ağrının belirgin biçimde artması
• Adet dışı dönemlerde de süren kasık ağrısı
• Cinsel ilişki sırasında ağrı veya adet dışı kanama
• 20'li yaşlardan sonra ilk kez başlayan şiddetli adet ağrısı

Hekim; öykü, muayene ve gerektiğinde ultrason gibi yöntemlerle ağrının nedenini araştırır ve uygun yönlendirmeyi yapar.

Bazı belirtiler, adet sancısının ötesinde acil değerlendirme gerektirebilir. Ani ve çok şiddetli karın ağrısı, yüksek ateşle birlikte kasık ağrısı, baş dönmesi veya bayılma, kötü kokulu akıntı ya da olağandışı yoğun kanama bu bulgular arasındadır.

Bu tabloların ortaya çıkması durumunda vakit kaybetmeden en yakın acil servise başvurulmalı, gerekiyorsa 112 aranmalıdır. Özellikle gebelik olasılığı olan bir kişide görülen şiddetli tek taraflı kasık ağrısı, acil olarak değerlendirilmesi gereken bir durumdur.