Aşırı Terleme (Hiperhidroz) Neden Olur, Nedenleri Nelerdir?

Hiperhidroz, vücudun ihtiyaç duyduğundan fazla ter üretmesidir; normal terlemeden temel farkı, sıcak ya da efor olmadan da ortaya çıkması ve günlük yaşamı etkilemesidir. Normal terleme; sıcak havada, fiziksel efor sırasında ya da heyecan-stres anında ortaya çıkan ve vücudu serinleten dengeleyici bir yanıttır.

Aşırı terlemeyi normal terlemeden ayıran başlıca özellikler şunlardır:

• Sıcak ya da efor olmadan, dinlenme hâlinde bile ortaya çıkabilmesi
• Kıyafetlerde belirgin ıslanmaya, hatta damlayan tere yol açabilmesi
• El sıkışma, kâğıt tutma, cihaz kullanma gibi günlük işleri zorlaştırması
• Sosyal ve mesleki yaşamı, kişinin kendine güvenini etkileyebilmesi

Terlemenin "aşırı" sayılıp sayılmadığı, kişinin günlük yaşamına etkisiyle birlikte değerlendirilir. Bu değerlendirmeyi ve olası nedenlerin araştırılmasını hekim yapar.

Primer hiperhidroz, altta yatan bir hastalık olmadan, ter bezlerini uyaran sinir sisteminin aşırı çalışmasıyla ortaya çıkar; genellikle belirli bölgelerde görülür ve simetriktir. Terlemeyi kontrol eden sinir sisteminin ilgili bölgeye fazla sinyal göndermesiyle ilişkilendirilir.

Tipik özellikleri şunlardır:

• Genellikle el içi, ayak tabanı, koltuk altı ve/veya yüzde yoğunlaşması
• Vücudun iki yanında simetrik olması
• Çoğunlukla çocukluk ya da ergenlik döneminde başlaması
• Ailede benzer aşırı terleme öyküsünün bulunabilmesi
• Uykuda genellikle azalması ya da kaybolması

Primer hiperhidroz sağlık açısından ciddi bir hastalığa işaret etmese de yaşam kalitesini belirgin biçimde etkileyebilir. Terlemenin bölgesel mi yoksa yaygın mı olduğunun ayrımı önemlidir; bu ayrımı ve tanıyı hekim yapar.

Sekonder hiperhidroz, altta yatan bir hastalık, hormonal değişiklik ya da bazı ilaçlara bağlı gelişen aşırı terlemedir; primer tipten farklı olarak genellikle tüm vücutta yaygındır, ileri yaşta başlayabilir ve gece uykuda da devam edebilir.

Altta yatabilecek durumlardan bazıları şunlardır:

• Tiroid bezinin fazla çalışması (hipertiroidi) gibi hormonal bozukluklar
• Kan şekeri dengesizlikleri (örneğin diyabette düşük kan şekeri atakları)
• Menopoz dönemine bağlı sıcak basmaları
• Bazı enfeksiyonlar ve ateşli hastalıklar
• Fazla kilo ve bazı metabolik durumlar
• Bazı ilaçların yan etkisi
• Daha seyrek olarak bazı nörolojik durumlar ve kan hastalıkları

Bu nedenlerin çoğunda terleme, altta yatan durumun tek belirtisi değildir; başka bulgular da eşlik eder. Hangi nedenin söz konusu olduğunu, gerekli değerlendirmeleri yaparak hekim belirler; terleme tek başına tanı koydurmaz.

Eşlik eden belirtiler nedenin ipucunu verebilir; kilo kaybı, çarpıntı, ateş ya da gece terlemesi gibi bulgular daha dikkatli değerlendirme gerektirir. Terlemenin tek başına mı yoksa başka bulgularla birlikte mi olduğu, hekim için önemli bir yol göstericidir.

Dikkat edilmesi gereken bazı eşlik eden belirtiler şunlardır:

• İstemsiz kilo kaybı, çarpıntı, ellerde titreme, sıcağa tahammülsüzlük
• Ateş, halsizlik ve gece terlemeleri
• Aşırı susama, sık idrara çıkma
• Baş dönmesi, bayılma hissi, ani soğuk terleme
• Terlemenin vücudun yalnızca bir bölgesinde ya da tek tarafında ani başlaması

Bu belirtiler kendi başlarına tanı anlamına gelmez; ancak nedenin araştırılması için önemli ipuçlarıdır. Terlemeyle birlikte bu tür bulgular varsa değerlendirmenin hekim tarafından yapılması gerekir.

Ani başlayan, gece terlemesi ve kilo kaybıyla birlikte olan ya da göğüs ağrısı-nefes darlığı eşlik eden terlemelerde hekime, gerektiğinde acile başvurulmalıdır. Aşırı terleme çoğu zaman tehlikeli olmasa da bazı durumlar zaman kaybetmeden değerlendirme gerektirir.

Aşağıdaki durumlarda bir hekime başvurmak önerilir:

• Daha önce olmayan terlemenin erişkin yaşta aniden başlaması
• Gece boyunca kıyafet ya da çarşaf değiştirtecek düzeyde gece terlemeleri
• Terlemeye istemsiz kilo kaybı, sürekli ateş ya da belirgin halsizliğin eşlik etmesi
• Terlemenin günlük ve sosyal yaşamı ciddi biçimde etkilemesi

Acil durum: Soğuk terlemeyle birlikte göğüs ağrısı, nefes darlığı, kola ya da çeneye yayılan ağrı veya bayılma varsa bu, kalp krizi gibi ciddi bir durumun belirtisi olabilir; vakit kaybetmeden 112 aranmalı ya da en yakın acil servise başvurulmalıdır. Bu belirtiler beklenmemeli, kendiliğinden geçmesi umulmamalıdır.

Hekim; terlemenin süresi, yeri, gece olup olmadığı ve eşlik eden belirtileri değerlendirir, gerekirse bazı testler ister; sonuçlar tek başına tanı koydurmaz. Değerlendirme genellikle ayrıntılı bir öykü ve muayeneyle başlar.

Değerlendirmede öne çıkan başlıklar genellikle şunlardır:

• Terlemenin ne zaman başladığı, bölgesel mi yaygın mı olduğu ve simetrik olup olmadığı
• Gece terlemesi, kilo değişikliği, çarpıntı gibi eşlik eden belirtiler
• Kullanılan ilaçlar ve ailede benzer terleme öyküsü

Gerekli görüldüğünde hekim, altta yatan bir neden olup olmadığını anlamak için tiroid ve kan şekeri gibi bazı kan testleri isteyebilir. Bu testlerin sonuçları genel referans aralıklarıyla birlikte, kişinin bütününe bakılarak yorumlanır; laboratuvara ve kişiye göre değişebilir ve tek başına tanı koydurmaz. Yorum ve tanı her zaman hekime aittir.

Aşırı terleme için genellikle önce dermatoloji ya da iç hastalıkları bölümüne başvurulabilir; altta yatan olası nedene göre endokrinoloji gibi bölümlere yönlendirme yapılabilir.