Çene Eklemi Rahatsızlığı (TME) Belirtileri Nelerdir?

Çene eklemi rahatsızlığı, alt çeneyi kafatasına bağlayan temporomandibular eklemin (TME) ve onu hareket ettiren çiğneme kaslarının ağrı ya da işlev bozukluğuyla seyreden bir durumdur. Bu eklem kulakların hemen önünde yer alır ve iki taraflı olarak çalışır.

Eklemin içinde, çene hareket ederken kayganlığı sağlayan disk adı verilen bir kıkırdak yapı bulunur. Diskin, eklem yüzeylerinin ya da çiğneme kaslarının etkilendiği farklı sorunlar benzer belirtilere yol açabilir. Bu nedenle çene eklemi rahatsızlığı tek bir hastalık değil, ortak belirtileri paylaşan bir grup durumu tanımlar.

Konuşma, çiğneme, esneme ve yutkunma gün boyunca sürekli tekrarlandığından, bu bölgedeki sorunlar günlük yaşamı belirgin biçimde etkileyebilir.

Çene eklemi rahatsızlığının en belirgin belirtisi, çene ekleminde veya çevresindeki kaslarda hissedilen ağrıdır; ancak tablo çoğu zaman birden fazla belirtiyi bir arada içerir. Sık görülen bulgular şunlardır:

• Çene ekleminde, şakaklarda ya da yanaklarda ağrı
• Çiğnerken, konuşurken veya esnerken artan ağrı
• Ağız açma ve kapamada ses (klik, çıtırtı ya da sürtünme sesi)
• Ağzı tam açamama veya hareket sırasında kısıtlanma hissi
• Çenenin bir an için açık ya da kapalı kalması (kilitlenme)
• Kulak çevresinde ağrı, dolgunluk hissi veya çınlama
• Şakaktan başlayan baş ağrısı
• Yüz ve çene kaslarında yorgunluk ya da gerginlik
• Isırışta dişlerin farklı oturduğu hissi

Belirtiler bir tarafta ya da her iki tarafta birden görülebilir. Şiddeti gün içinde değişebilir; genellikle sabah uyanınca veya uzun süre çiğneme sonrası belirginleşebilir.

Çene ekleminden gelen ses ve kilitlenme, çoğunlukla eklem içindeki diskin normal konumundan kaymasıyla ilişkilendirilir. Bu belirtiler farklı düzeyleri gösterebilir:

• Klik veya çıtırtı sesi: Ağız açılıp kapanırken diskin yerine oturması ya da kayması sırasında duyulabilir. Tek başına, ağrı ve kısıtlılık olmadan ortaya çıktığında her zaman ciddi bir sorunun işareti olmayabilir.
• Sürtünme (kum sesi gibi) sesi: Eklem yüzeylerindeki değişikliklerle ilişkili olabilir ve genellikle daha ileri bir tabloyu düşündürür.
• Kilitlenme: Çenenin açıkken kapanamaması ya da kapalıyken yeterince açılamaması durumudur. Ağzın belirli bir noktadan sonra açılmaması, diskin harekete engel olabildiğine işaret edebilir.

Sesin ağrı, ağız açma kısıtlılığı veya kilitlenmeyle birlikte olması, hekim değerlendirmesini daha da önemli kılar. Ağzın tümüyle açık ya da kapalı biçimde kilitlenip serbest kalmaması, gecikmeden başvuruyu gerektiren bir durumdur.

Çene eklemi rahatsızlığı çoğu zaman tek bir nedene değil, birden fazla etkenin bir araya gelmesine bağlıdır. Sık karşılaşılan neden ve tetikleyiciler şunlardır:

• Diş sıkma ve gıcırdatma (bruksizm): Özellikle uyku sırasında ekleme ve kaslara binen yük belirtileri tetikleyebilir.
• Stres ve kas gerginliği: Yüz ve çene kaslarının farkında olmadan kasılması ağrıyı artırabilir.
• Çeneye alınan travma veya darbe
• Kapanış (ısırış) bozuklukları ve diş dizilimindeki uyumsuzluklar
• Eklemi etkileyen romatizmal hastalıklar ya da artrit
• Uzun süre ağzı açık tutma, sık sakız çiğneme veya tırnak yeme gibi eklemi aşırı zorlayan alışkanlıklar
• Baş ve boyun bölgesindeki duruş sorunları

Bu etkenler kişiden kişiye farklı ağırlıkta rol oynayabilir. Belirtilerin süreklilik kazanmasında genellikle birkaç faktör birlikte etkilidir; bu nedenle değerlendirme, kişinin alışkanlıklarını ve genel durumunu birlikte ele almayı gerektirir.

Çene ağrısı veya eklem sesi birkaç gün içinde geçmiyor, tekrarlıyor ya da günlük yaşamı etkiliyorsa hekim değerlendirmesi önerilir. İlk başvuru için uygun bölüm genellikle diş hekimliği ya da ağız, diş ve çene cerrahisidir; baş ağrısı veya boyun-kas şikayetleri ön plandaysa nöroloji ile fiziksel tıp ve rehabilitasyon da değerlendirmeye katılabilir.

Aşağıdaki durumlarda başvuruyu ertelememek önerilir:

• Çiğnemeyi, konuşmayı veya uyumayı zorlaştıran süregen ağrı
• Ağzı açıp kapamada belirgin kısıtlılık
• Tekrarlayan kilitlenme atakları
• Ağrıya eşlik eden kulak şikayetleri ya da baş ağrısı

Çenenin açık veya kapalı biçimde kilitlenip serbest kalmadığı durumlar ile çeneye alınan ciddi bir darbeden sonra ortaya çıkan şiddetli ağrı, gecikmeden değerlendirme gerektirir.

Önemli bir uyarı olarak, çene ağrısı bazen kalp kaynaklı bir sorunun yansıması olabilir. Çene ya da sol çene ağrısına göğüs ağrısı, nefes darlığı, soğuk terleme, bulantı veya kola yayılan ağrı eşlik ediyorsa bu, çene eklemiyle ilgili olmayan acil bir durum olabilir; bu tabloda vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.

Çene eklemi rahatsızlığının belirtileri, bu bölgeyi paylaşan başka durumlarla karışabilir. Doğru değerlendirme, benzer şikayetlere yol açan diğer nedenleri de göz önünde bulundurmayı gerektirir. Sık karışan durumlar şunlardır:

• Diş kaynaklı ağrılar: Diş çürüğü, diş apsesi veya gömülü diş ağrısı çene bölgesine yayılarak eklem ağrısını taklit edebilir.
• Kulak sorunları: Orta kulak iltihabı gibi durumlar, eklemin kulağa yakınlığı nedeniyle benzer ağrı verebilir.
• Sinüs sorunları: Sinüzit, yüz ve çene bölgesinde basınç ve ağrıya yol açabilir.
• Baş ağrısı türleri: Migren ve gerilim tipi baş ağrısı, şakak ve çene bölgesindeki ağrıyla iç içe geçebilir.
• Sinir kaynaklı yüz ağrıları: Trigeminal nevralji gibi durumlar keskin, ani yüz ağrısıyla kendini gösterebilir.

Bu nedenle çene ve yüz bölgesindeki ağrılarda, belirtinin kaynağını ayırt etmek için hekim muayenesi önem taşır. Kulak muayenesi normal olduğu halde süren çene çevresi ağrısında, çene ekleminin değerlendirilmesi gündeme gelir.