Cilt Kanseri ve Benlerde ABCDE Kuralı Farkındalığı

Cilt kanserleri geniş bir grup oluşturur ve hepsi aynı davranışı göstermez. Farkındalık açısından en çok konuşulanlar, melanom dışı deri kanserleri ile melanomdur.

Melanom dışı deri kanserleri genellikle güneş gören bölgelerde iyileşmeyen bir yara ya da kabuklanan, kanayan bir lezyon şeklinde kendini gösterebilir. Melanom ise sıklıkla benlerdeki değişimlerle ilişkilendirilir ve bu nedenle ben takibi özel önem taşır.

Bu içerikte amaç, türleri tıbbi ayrıntısıyla sınıflamak değil; derinizde iyileşmeyen ya da değişen herhangi bir işareti ciddiye alma alışkanlığı kazandırmaktır. Kesin ayrım ancak hekim muayenesiyle yapılır.

ABCDE kuralı, bir bende endişe verici değişiklikleri hatırlamak için kullanılan pratik bir rehberdir. Her harf bir özelliği ifade eder:

• A (Asimetri): Benin bir yarısı diğerine benzemiyorsa
• B (Border / Sınır): Kenarları düzensiz, tırtıklı ya da bulanıksa
• C (Color / Renk): Birden fazla renk, alacalı görünüm ya da renk değişimi varsa
• D (Diameter / Çap): Çapı belirgin biçimde büyükse veya büyüyorsa
• E (Evolving / Değişim): Zamanla boyut, şekil, renk değişiyor; kaşıntı, kanama ya da kabuklanma ekleniyorsa

Bu özelliklerden biri bile dikkat çekiyorsa, ben kendi kendine yorumlanıp beklenmemeli; bir dermatoloji uzmanına gösterilmelidir. ABCDE bir tanı yöntemi değil, ne zaman başvurulacağını hatırlatan bir farkındalık aracıdır.

ABCDE dışında da dikkat edilmesi gereken işaretler vardır. Aşağıdaki durumlar bir hekim değerlendirmesini gerektirir:

• Haftalar içinde iyileşmeyen, tekrar tekrar açılan bir yara
• Kanayan, kabuklanan ya da kaşıntılı hâle gelen bir ben veya leke
• Yeni ortaya çıkan ve çevresindeki benlere benzemeyen bir oluşum (çirkin ördek yavrusu işareti)
• El içi, ayak tabanı, tırnak altı gibi beklenmedik bölgelerde koyu lekeler
• Kabarıklaşan, sertleşen ya da hızla büyüyen deri lezyonları

Bu değişimlerin çoğu iyi huylu olabilir; ancak süreklilik gösteren ya da hızla değişen her lezyon, kendi başına karar vermek yerine uzman gözüyle değerlendirilmelidir.

Cilt kanserinde en çok konuşulan değiştirilebilir faktör, güneşin ve yapay bronzlaşma kaynaklarının ultraviyole (UV) ışınlarına maruziyettir. Bilinen risk faktörleri şunları içerir:

• Açık ten, çillenmeye yatkınlık, açık renk göz ve saç
• Çok sayıda ben ya da düzensiz görünümlü benler
• Geçmişte yoğun güneş yanıkları, özellikle çocuklukta
• Solaryum kullanımı
• Ailede melanom öyküsü ve bağışıklık sistemini etkileyen durumlar

Güneşten korunma, farkındalığın pratik ayağıdır: Gölgeyi tercih etmek, güneşin dik geldiği saatlerden kaçınmak, koruyucu giysi ve şapka kullanmak, uygun güneş koruyucu uygulamak genel olarak önerilir. Kişisel öneri için bir dermatoloji uzmanına danışabilirsiniz.

Düzenli deri kontrolü, değişimleri erken fark etmenin en basit yoludur. Ayda bir yapılan gözlem, benlerin zaman içindeki davranışını tanımanıza yardımcı olur.

Kontrolü iyi aydınlatılmış bir ortamda, ayna yardımıyla tepeden tırnağa yapmak yararlıdır. Saçlı deri, kulak arkası, sırt, ayak tabanı ve parmak araları gibi gözden kaçan bölgeleri de unutmamak gerekir; bu bölgelerde bir yakınınızın yardımı işe yarar.

Fotoğraflarla takip, benlerin değişip değişmediğini karşılaştırmayı kolaylaştırır. Ancak kendi kendine kontrol, düzenli dermatoloji muayenesinin yerini tutmaz; özellikle çok sayıda ya da düzensiz beni olanlar uzman takibinden yararlanır.

ABCDE özelliklerinden birini taşıyan, yeni ortaya çıkan ve farklı görünen, kanayan, kaşınan ya da iyileşmeyen her ben ve deri lezyonu için bir dermatoloji uzmanına başvurmak uygundur.

Özellikle risk grubundaysanız, yani açık tenli, çok benli, ailesinde melanom öyküsü olan veya geçmişte yoğun güneş maruziyeti yaşamış biriyseniz, belirti olmasa bile düzenli deri kontrolünü hekiminizle konuşmanız değerlidir.

Deri değişiklikleri genellikle acil değildir; ancak hızla büyüyen, çevreye yayılan ya da sürekli kanayan bir lezyon varsa değerlendirmeyi ertelememek gerekir. Bu rehber tanı koymaz; kesin değerlendirme yalnızca hekim muayenesi ve gerekiyorsa alınan örneğin incelenmesiyle yapılır.