Çocuklarda Kusma Nedenleri ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Özellikle bebeklerde beslenmeden sonra ağızdan az miktarda süt gelmesi sık görülür ve çoğunlukla zararsızdır. Regürjitasyon denen bu durum, genellikle çaba harcanmadan, kolayca gerçekleşir ve bebeğin genel keyfini bozmaz.

Gerçek kusma ise mide kaslarının kasılmasıyla, daha güçlü ve çoğu zaman rahatsızlık verici biçimde ortaya çıkar. Kusmanın rengi, miktarı, sıklığı ve eşlik eden belirtiler, nedeni hakkında hekime yol gösterici olabilir. Bu nedenle kusmanın nasıl gerçekleştiğini gözlemlemek önemlidir.

Kusma birçok farklı durumun ortak belirtisi olabilir. Sık karşılaşılan nedenler arasında şunlar yer alır:

• Mide-bağırsak enfeksiyonları (gastroenterit): Çoğunlukla ishalin de eşlik ettiği, sıklıkla virüs kaynaklı tablolar
• Beslenmeyle ilgili nedenler: Aşırı beslenme, hızlı beslenme veya bazı besinlere hassasiyet
• Diğer enfeksiyonlar: Orta kulak iltihabı, idrar yolu enfeksiyonu veya solunum yolu enfeksiyonları da çocuklarda kusmaya yol açabilir
• Reflü: Mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçması
• Daha az görülen ama önemli nedenler: Bağırsak tıkanıklığı, apandisit veya merkezi sinir sistemini ilgilendiren durumlar

Kusmanın nedeninin belirlenmesi, çocuğun yaşı, eşlik eden belirtiler ve muayene bulgularıyla birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Bu değerlendirme hekim tarafından yapılmalıdır.

Kusmanın kendisi kadar, ona eşlik eden diğer belirtiler de nedeni anlamada yol göstericidir. Aşağıdaki durumların gözlemlenmesi ve hekime aktarılmak üzere not edilmesi yararlı olur:

• Kusmanın rengi (yeşil-safralı veya kanlı olması)
• Ateş, ishal veya karın ağrısının eşlik etmesi
• Çocuğun sıvı alıp alamaması
• Halsizlik, huzursuzluk ya da uykuya aşırı meyil
• Kusmanın giderek şiddetlenmesi veya fışkırır tarzda olması

Özellikle yeşil (safralı) ya da kanlı kusma, şiddetli karın ağrısı veya bilinç değişikliğinin eşlik ettiği kusma, gecikmeden değerlendirilmesi gereken bulgulardır.

Tıpkı ishalde olduğu gibi, tekrarlayan kusmalarda da en önemli risk sıvı kaybıdır. Çocuk sıvı alamadığında dehidratasyon hızla gelişebilir. Sıvı kaybının arttığına işaret edebilecek belirtiler şunlardır:

• İdrar miktarında belirgin azalma
• Ağız kuruluğu ve ağlarken gözyaşının azalması
• Gözlerin çökük görünmesi ve halsizlik

Kusan bir çocuğa sıvı verirken genel yaklaşım, çok az miktarlarda ve sık aralıklarla denemektir; çünkü tek seferde fazla sıvı yeniden kusmayı tetikleyebilir. Ancak çocuğa özel öneriler ve kusmayı azaltmaya yönelik herhangi bir uygulama için mutlaka hekime danışılmalıdır. Kusmayı durduran ilaçların çocuklarda hekim önerisi olmadan kullanılması sakıncalı olabilir.

Bazı bulgular, kusmanın acil değerlendirme gerektirdiğini gösterir. Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna, ağır tabloda ise acil servise başvurulmalıdır:

• Yeşil (safralı) veya kanlı kusma
• Şiddetli ve giderek artan karın ağrısı, karında şişlik
• Kafa travması sonrası gelişen kusma
• Bilinç bulanıklığı, uyandırmada güçlük veya sürekli uyku hali
• Çocuğun hiç sıvı alamaması ve belirgin sıvı kaybı belirtileri
• Ateşle birlikte ense sertliği ve ışıktan rahatsız olma gibi belirtiler

Bu bulgular ciddi durumların habercisi olabilir. Özellikle bilinç değişikliği, sürekli kusma ve genel durum bozukluğu varlığında 112 aranmalı veya en yakın acil servise gidilmelidir.

Yenidoğan ve küçük bebeklerde kusma, daha dikkatli bir yaklaşım gerektirir; çünkü bu yaş grubunda sıvı kaybı daha hızlı gelişir ve bazı nedenler yaşa özgü olabilir. Örneğin, her beslenmeden sonra giderek şiddetlenen ve fışkırır tarzda kusma, bebeklerde belirli bir mide çıkışı sorununun işareti olabilir ve mutlaka hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Bebeğin kilo alımında duraklama, beslenmeyi reddetme, sürekli huzursuzluk veya bezlerinin beklenenden çok daha kuru kalması gibi durumlar da gecikmeden çocuk hekimine danışmayı gerektirir. Bu tür belirtilerin nedeni yalnızca muayene ve gerekli değerlendirmelerle netleşebilir.