CRP ve Sedimantasyon (Sedim) Testi Nedir, Neden İstenir?

CRP (C-reaktif protein), vücutta iltihap ya da doku hasarı olduğunda karaciğerin kana saldığı bir proteindir. Miktarı iltihabın şiddetiyle birlikte artıp azaldığı için hekimler CRP'yi bir tür iltihap göstergesi olarak kullanır.

CRP'nin en pratik yanı, süreçteki değişimlere hızlı ayak uydurmasıdır: iltihap başlayınca genellikle birkaç saat içinde yükselmeye başlar, sorun geçtiğinde de nispeten çabuk normale döner. Bu nedenle hem yeni başlayan bir tabloyu yakalamada hem de tedavinin işe yarayıp yaramadığını izlemede bilgi verir. Ayrıca çok düşük düzeydeki iltihabı ölçen, yüksek duyarlıklı CRP (hs-CRP) adı verilen bir versiyonu da vardır; bunu hangi durumda kullanacağına hekiminiz karar verir.

Sedimantasyon (tam adıyla eritrosit sedimantasyon hızı, kısaca sedim veya ESR), kırmızı kan hücrelerinin ince bir tüpün dibine bir saat içinde ne kadar çöktüğünü ölçen testtir. İltihap durumunda kandaki bazı proteinler arttığı için hücreler birbirine yapışıp daha hızlı çöker; yani yüksek sedim, dolaylı olarak iltihabın işaretidir.

Sedim, CRP'ye göre daha yavaş hareket eder: yükselmesi de normale dönmesi de günler alabilir. Bu yönüyle anlık durumdan çok, zamana yayılan ya da süregelen iltihaplı tabloların seyrini yansıtır. Değeri; yaş, cinsiyet, kansızlık (anemi) ve gebelik gibi iltihapla doğrudan ilgisi olmayan etkenlerden de etkilenebildiği için tek başına değerlendirilmez.

CRP ve sedim, çoğunlukla vücutta bir iltihap olup olmadığını ve varsa ne kadar belirgin olduğunu anlamak için istenir. Belirli bir hastalığı tek başına teşhis etmekten çok, hekimi doğru yöne yönlendiren tarama ve takip testleridir.

Sık istendiği durumlardan bazıları: - Ateşin ya da enfeksiyon şüphesinin nedenini araştırırken - Romatizmal ve iltihaplı eklem hastalıklarının tanı ve takibinde - Bilinen iltihaplı bir hastalıkta tedaviye yanıtı izlerken - Ameliyat, yaralanma ya da yara iyileşmesi sonrası enfeksiyon gelişip gelişmediğini değerlendirirken - Nedeni belirsiz halsizlik, uzun süren ağrı ya da istemsiz kilo kaybı gibi şikâyetlerin arka planını anlamaya çalışırken

Bu testlerin sonucu, muayene bulguları ve gerektiğinde başka tetkiklerle birleştirilerek yorumlanır.

Yüksek CRP ya da sedim, vücutta bir iltihap sürecinin var olabileceğini gösterir; ancak hangi hastalığın buna yol açtığını tek başına söylemez. Bu testler özgül değildir, yani birbirinden çok farklı durumlarda birlikte yükselebilir.

Değerlerin artmasının ardında enfeksiyonlar, romatizmal hastalıklar, doku hasarı, bazı kronik hastalıklar ve daha nadiren başka tablolar bulunabilir. Sedim ayrıca ileri yaş, gebelik ya da kansızlık gibi durumlarda da yükselebilir. Tersine, değerlerin normal çıkması güven verici olsa da her hastalığı tek başına dışlamaz.

Bu nedenle burada sayı ve referans aralığı vermek doğru olmaz: normal kabul edilen değerler laboratuvara ve kullanılan yönteme göre değişir, sonucun ne anlama geldiğine ise sizi bir bütün olarak değerlendiren hekim karar verir. Elinizdeki raporu internetteki genel bir aralıkla kıyaslayıp kendi kendinize yorum yapmak çoğu zaman yanıltıcı olur.

CRP ve sedim, aynı olguyu, yani iltihabı, farklı açılardan gösterdiği için sıklıkla birlikte istenir. Biri diğerinin yerine geçmez; birbirini tamamlar.

Aralarındaki temel ayrım hızlarıyla ilgilidir: - CRP hızlı yükselir ve iyileşmeyle birlikte çabuk düşer; bu yüzden yeni başlayan tabloyu ve tedaviye anlık yanıtı yansıtmada çeviktir. - Sedim daha yavaş yükselip yavaş normale döner; bu yüzden süregelen ya da zamana yayılan iltihabın seyrini daha iyi gösterir.

İki testin birlikte değerlendirilmesi, hekime hem şu an ne olduğu hem de sürecin nasıl ilerlediği konusunda daha bütünlüklü bir resim sunar. Yine de hangi testin, ne sıklıkla ve hangi kombinasyonla isteneceği kişiye ve şikâyete göre değişir.

CRP ve sedim, koldan alınan tek bir kan örneğiyle çalışılabilen basit testlerdir ve çoğu zaman özel bir hazırlık gerektirmez. Genellikle aç olmanız şart değildir; ancak hekiminiz aynı örnekte açlık isteyen başka tetkikler de planladıysa aç gelmeniz söylenebilir. Kullandığınız ilaçları ve varsa gebelik durumunuzu belirtmeniz, sonucun doğru yorumlanmasına yardımcı olur.

Bu testleri istemek de yorumlamak da hekimin işidir; sonucu kendi başınıza değerlendirip tedaviye başlamak veya bırakmak doğru değildir. Ateş, halsizlik ya da uzun süren ağrı gibi şikâyetleriniz sürüyorsa bir iç hastalıkları (dahiliye) hekimine başvurabilirsiniz.

Öte yandan yüksek ateşe ani ve şiddetli karın ağrısı, bilinç bulanıklığı, nefes darlığı, ensesini kımıldatamama ya da hızla kötüleşen bir genel durum eşlik ediyorsa, herhangi bir kan testinin sonucunu beklemeden vakit kaybetmeden acil servise başvurmak gerekir.