Damar Sertliği (Ateroskleroz) Nedir, Belirtileri Nelerdir?

Atardamarlar, oksijenli kanı kalpten organlara taşıyan esnek borulardır. Zamanla damarın iç yüzeyinde kolesterol, yağ ve iltihabi hücrelerden oluşan birikintiler (plak) oluşabilir. Bu plaklar damarı daraltır ve duvarını sertleştirir.

Süreç genellikle uzun yıllar boyunca sessizce ilerler. Damar yeterince daraldığında ya da bir plağın yüzeyi çatlayıp üzerinde pıhtı oluştuğunda kan akışı ciddi biçimde azalabilir. İşte kalp krizi ve inme gibi durumlar çoğu zaman bu zeminde gelişir. Bu nedenle ateroskleroz, kalp-damar hastalıklarının temelinde yer alır.

Ateroskleroz vücudun herhangi bir atardamarını tutabilir; belirtiler etkilenen bölgeye göre değişir.

• Kalbi besleyen koroner damarlar: Göğüs ağrısı, kalp krizi riski
• Beyni besleyen damarlar: İnme (felç) riski
• Bacak damarları: Yürürken bacaklarda ağrı, kramp (periferik arter hastalığı)
• Böbrek damarları: Tansiyon ve böbrek işlevi üzerinde etkiler

Damar sertliği vücutta genellikle tek bir bölgeyle sınırlı kalmaz. Bir bölgede saptanması, diğer damarların da değerlendirilmesini gerektirebilir. Bu değerlendirme hekim tarafından yapılır.

Ateroskleroz uzun süre hiçbir belirti vermeden ilerleyebilir; bu yüzden çoğu zaman 'sessiz' olarak nitelendirilir. Belirtiler genellikle damar yeterince daraldığında ya da bir organın kan akışı azaldığında ortaya çıkar.

• Eforla gelen, dinlenince hafifleyen göğüs ağrısı ya da baskı hissi
• Yürürken bacaklarda ortaya çıkan ve durunca geçen ağrı
• Nefes darlığı ve çabuk yorulma
• İnmeye işaret edebilecek ani belirtiler (bir tarafta güçsüzlük, konuşma bozukluğu)

Bu belirtiler farklı nedenlere de bağlı olabilir. Ancak risk faktörü taşıyan kişilerde ortaya çıktığında mutlaka hekime danışılmalıdır.

Damar sertliğinin gelişiminde birçok faktör rol oynar. Bunların bir kısmı değiştirilebilir, bir kısmı ise kişinin kontrolü dışındadır.

• Sigara ve tütün kullanımı
• Yüksek kolesterol ve kan yağı bozuklukları
• Yüksek tansiyon
• Diyabet ve kan şekeri düzensizliği
• Hareketsiz yaşam ve fazla kilo
• İleri yaş ve ailede erken damar hastalığı öyküsü

Değiştirilebilen risk faktörlerinin farkında olmak önemlidir; ancak bunların nasıl yönetileceği kişiye göre değişir ve hekim tarafından planlanmalıdır.

Damar sertliği ilerlediğinde ya da bir plak aniden pıhtıyla tıkandığında ciddi tablolar gelişebilir.

• Kalp krizi: Kalbi besleyen damarın tıkanması
• İnme (felç): Beyni besleyen damarın tıkanması ya da hasarı
• Periferik arter hastalığı: Bacak damarlarının daralması

Bu durumların bir kısmı acildir. Örneğin ani başlayan tek taraflı güçsüzlük, konuşma bozukluğu, yüz düşüklüğü ya da şiddetli göğüs ağrısında zaman kaybetmeden 112 aranmalıdır. Erken müdahale, hasarın boyutunu etkileyebilir.

Damar sertliği sessiz ilerlediği için, özellikle risk faktörü taşıyan kişilerin düzenli hekim kontrolüne önem vermesi önerilir. Göğüs ağrısı, eforla artan nefes darlığı ya da yürürken bacak ağrısı gibi belirtileriniz varsa kardiyoloji ya da iç hastalıkları bölümüne başvurabilirsiniz.

Hekim öykünüzü ve risk faktörlerinizi değerlendirir, gerekli görürse kan tahlilleri, EKG ve görüntüleme yöntemleriyle damar sağlığınızı inceleyebilir. Buradaki bilgiler farkındalık amaçlıdır ve hekim değerlendirmesinin yerini tutmaz.