Epilepsi (Sara) Belirtileri, Türleri ve Nöbet Tipleri

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin normalde düzenli olan elektriksel etkinliğinin ani ve kontrolsüz biçimde artmasıyla ortaya çıkan nöbetlerle karakterizedir. Tek bir nöbet geçirmek her zaman epilepsi anlamına gelmez; tanı genellikle tekrarlayan nöbetlerin varlığında ve hekim değerlendirmesiyle konur.

Nöbetler beynin etkilenen bölgesine göre çok çeşitli belirtiler verebilir. Bazı nöbetlerde tüm vücut kasılırken, bazılarında yalnızca kısa süreli dalıp gitme veya tek bir kolda istemsiz hareketler görülebilir.

Epilepsi her yaşta başlayabilir ve pek çok kişide uygun takiple nöbetler kontrol altına alınabilir. Bu nedenle erken ve doğru değerlendirme önemlidir.

Epilepsi belirtileri, nöbetin türüne ve beynin etkilenen bölgesine göre değişir. Bazı kişilerde nöbet öncesinde 'aura' denilen bir ön belirti yaşanabilir; bu, tuhaf bir koku, mide bölgesinde yükselen his ya da görsel değişiklikler biçiminde olabilir.

Nöbet sırasında görülebilecek belirtiler şunlardır:

• Bilinç kaybı veya kısa süreli dalgınlık, boşluğa bakma.
• Kol ve bacaklarda kasılma, sıçrama tarzı hareketler.
• Vücudun bir bölgesinde istemsiz seğirmeler.
• Konuşmada duraklama, anlamsız hareketler (dudak şapırdatma, giysiyle oynama).
• İdrar kaçırma, dil ısırma ve nöbet sonrası yorgunluk, şaşkınlık.

Belirtiler kısa sürse bile tekrarlıyorsa bir uzman tarafından değerlendirilmelidir.

Nöbetler genel olarak iki ana grupta incelenir. Bu ayrım, nöbetin beynin ne kadarını etkilediğine göre yapılır.

• Fokal (kısmi) nöbetler: Beynin belirli bir bölgesinden başlar. Bilinç korunabilir ya da bulanıklaşabilir; tek bir uzuvda seğirme veya tuhaf duyusal hisler görülebilir.
• Jeneralize nöbetler: Beynin her iki yarısını birden etkiler. Bilinç kaybıyla seyreden kasılmalı nöbetler ya da özellikle çocuklarda görülen kısa dalıp gitme (absans) nöbetleri bu gruba örnektir.

Nöbet türünün doğru sınıflandırılması, izlenecek yolun belirlenmesinde önemlidir ve bu ancak ayrıntılı değerlendirmeyle mümkündür.

Epilepsinin altında pek çok farklı neden yatabilir; birçok kişide ise belirgin bir sebep bulunamaz. Olası nedenler arasında şunlar sayılabilir:

• Doğumsal beyin gelişim farklılıkları ve genetik yatkınlık.
• Geçirilmiş kafa travmaları.
• İnme ve beyin damar hastalıkları, özellikle ileri yaşta.
• Beyin enfeksiyonları (menenjit, ensefalit) sonrası değişiklikler.
• Beyindeki kitleler ve bazı metabolik bozukluklar.

Ateşli havale (febril konvülziyon) gibi bazı çocukluk çağı nöbetleri ise her zaman epilepsi anlamına gelmez. Nedenin araştırılması, kişiye özel değerlendirmenin bir parçasıdır.

Bir nöbete tanık olmak endişe verici olabilir; ancak sakin kalmak ve birkaç temel kurala uymak kişinin güvenliğini korur. Kasılmalı bir nöbet sırasında:

• Kişiyi yere, güvenli ve açık bir alana alın; çevresindeki sert cisimleri uzaklaştırın.
• Başının altına yumuşak bir şey koyun ve başı yana çevirmeye çalışın.
• Nöbetin başlangıç saatini ve süresini not edin.
• Nöbet geçtikten sonra kişi kendine gelene kadar yanında kalın.

Yapılmaması gerekenler ise şunlardır: Ağzına hiçbir şey (parmak, kaşık vb.) sokmayın; dil yutulmaz. Kişiyi zorla tutmaya ya da hareketlerini engellemeye çalışmayın. Nöbet 5 dakikadan uzun sürüyorsa, art arda tekrarlıyorsa veya nöbet sonrası bilinç açılmıyorsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın.

İlk kez geçirilen bir nöbet, nöbetlerin sıklaşması ya da niteliğinin değişmesi durumunda bir nöroloji uzmanına başvurmak gerekir. Değerlendirme sırasında öyküye, gözlemlere ve gerektiğinde beyin dalgası (EEG) ile görüntüleme incelemelerine başvurulabilir.

Daha önce tanı konmuş kişilerde düzenli takip, nöbetlerin izlenmesi açısından önemlidir. Uyku düzeni, yaşam alışkanlıkları ve tetikleyicilerin fark edilmesi de sürecin bir parçasıdır.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz. Uzun süren ya da ilk kez görülen nöbetlerde acil değerlendirme için 112 aranmalıdır.