Gıda Alerjisi Belirtileri Nelerdir? Nasıl Anlaşılır?

Gıda alerjisi, bağışıklık sisteminin bir besindeki proteine karşı geliştirdiği aşırı yanıttır. Vücut bu proteini tehdit olarak algılar ve savunma amacıyla histamin gibi maddeler salgılar; bu da alerji belirtilerine yol açar.

Tepki çoğunlukla besinin alınmasından dakikalar ya da birkaç saat içinde ortaya çıkar. Çok küçük miktarda besin bile bazı kişilerde belirti tetikleyebilir. Alerji, aynı besinin her alınışında yinelenebilme özelliğiyle basit bir hazımsızlıktan ayrılır.

Belirtiler farklı sistemleri etkileyebilir ve hafiften ağıra kadar değişebilir:

• Deri belirtileri: Kaşıntı, kızarıklık, kurdeşen (ürtiker), dudak-göz kapağı-yüzde şişme
• Ağız ve boğaz: Ağızda karıncalanma, kaşıntı, dilde veya boğazda şişme hissi
• Sindirim sistemi: Bulantı, kusma, karın ağrısı, ishal
• Solunum: Burun akıntısı, hapşırık, öksürük, hırıltı, nefes darlığı
• Genel: Ani halsizlik, baş dönmesi, çarpıntı

Belirtiler kişiden kişiye ve aynı kişide farklı zamanlarda değişebilir. Birden fazla sistemi aynı anda etkileyen belirtiler daha dikkatli olunması gerektiğini gösterir.

Anafilaksi, gıda alerjisinin en ağır ve hayatı tehdit edebilen biçimidir; hızla gelişir ve acil müdahale gerektirir. Uyarıcı belirtiler şunlar olabilir:

• Nefes almada zorluk, hırıltı veya boğazda sıkışma-tıkanma hissi
• Yutkunmada güçlük, ses kısıklığı
• Yaygın kurdeşen ve ani, hızlı yayılan şişlik
• Tansiyon düşmesine bağlı baş dönmesi, baygınlık hissi, bilinç bulanıklığı
• Hızlı kalp atışı, ciltte solukluk

Bu belirtiler görüldüğünde vakit kaybetmeden acil sağlık hizmeti aranmalıdır. Daha önce ağır alerji yaşamış kişilerin acil durum planını hekimleriyle önceden konuşması önemlidir.

Gıda alerjisi teorik olarak birçok besinle gelişebilse de, olguların büyük kısmından belirli gıda grupları sorumludur:

• İnek sütü
• Yumurta
• Yer fıstığı
• Ceviz, fındık, badem gibi ağaç kuruyemişleri
• Balık
• Karides, midye gibi kabuklu deniz ürünleri
• Buğday
• Soya
• Susam

Çocukluk çağında görülen bazı alerjiler (örneğin süt ve yumurta) yaşla birlikte gerileyebilirken, bazıları (örneğin kuruyemiş ve deniz ürünleri) yaşam boyu sürebilir. Hangi besinin sorumlu olduğunu belirlemek için hekim değerlendirmesi gerekir.

Gıda alerjisi ve gıda intoleransı sık karıştırılır, ancak temelde farklıdırlar:

• Mekanizma: Alerjide bağışıklık sistemi devrededir; intoleransta genellikle sindirimle ilgili bir sorun (örneğin bir enzimin eksikliği) söz konusudur.
• Belirtiler: İntolerans daha çok sindirim şikayetleriyle (şişkinlik, gaz, karın ağrısı) seyreder; alerjide deri ve solunum belirtileri de görülebilir.
• Ağırlık: İntolerans rahatsız edici olsa da genellikle hayatı tehdit etmez; gıda alerjisi anafilaksiye yol açabilir.

Bu ayrım her zaman belirtilere bakarak yapılamaz; doğru değerlendirme için hekime başvurmak gerekir.

Tanı ayrıntılı bir öyküyle başlar; hangi besinden sonra, ne kadar sürede ve hangi belirtilerin ortaya çıktığı önemlidir. Hekim gerekli gördüğünde deri testleri veya kan testleri planlayabilir.

Bazı durumlarda belirli besinlerin diyetten çıkarılıp kontrollü şekilde yeniden değerlendirilmesi gündeme gelebilir. Besin provokasyon testi yalnızca uygun koşullarda ve hekim gözetiminde yapılmalıdır; bu testleri evde kendi başınıza denemeyin.

Tekrarlayan alerji belirtileri, özellikle solunum güçlüğü veya yaygın şişlik yaşadıysanız alerji ve immünoloji hekimine başvurmanız önemlidir. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez.