Göz Tansiyonu (Glokom) Belirtileri ve Risk Faktörleri

Gözün içi, şeklini ve sağlığını koruyan berrak bir sıvıyla doludur. Bu sıvı sürekli üretilir ve belirli kanallardan boşalır. Üretim ile boşalım arasındaki denge bozulduğunda göz içi basıncı yükselebilir. Halk dilinde "göz tansiyonu" denilen durum çoğunlukla bu basıncın artışını tanımlar.

Glokom ise yalnızca yüksek basınçtan ibaret değildir; görme sinirinin ilerleyici biçimde hasar görmesi ve buna bağlı görme alanı kayıplarıyla tanımlanan bir hastalıktır. Yüksek göz içi basıncı önemli bir risk etkeni olsa da, basıncı normal sınırlarda olan kişilerde de glokom gelişebilir. Bu nedenle glokom, tek bir ölçümle değil, görme siniri ve görme alanının bütüncül değerlendirilmesiyle ele alınır.

En yaygın glokom türü olan açık açılı glokom, genellikle yavaş ve ağrısız ilerler. Görme kaybı önce görme alanının kenarlarından, çevresel görmeden başlar; merkezi görme uzun süre korunabildiği için kişi durumu geç fark eder. Beyin, iki gözden gelen görüntüyü birleştirerek eksik alanları bir süre "tamamladığı" için kayıp hissedilmeyebilir.

Zamanla ortaya çıkabilecek işaretler şunlardır: - Yan taraftaki nesneleri fark etmekte güçlük, sık sık bir yerlere çarpma - Görme alanında giderek daralan bir tünel hissi - Merdiven inip çıkmada ya da araç kullanırken artan zorlanma

Bu belirtiler ortaya çıktığında hasar bir hayli ilerlemiş olabilir. Bu yüzden belirti beklemeden yapılan düzenli göz muayeneleri kritik önemdedir.

Glokomun daha seyrek görülen bir biçimi olan akut kapalı açılı glokomda, göz içindeki sıvının boşalma yolu aniden tıkanır ve basınç hızla yükselir. Sinsi ilerleyen türün aksine bu tablo ani ve şiddetli belirtilerle ortaya çıkar; gerçek bir tıbbi acildir.

Aşağıdaki belirtiler bir arada ortaya çıkarsa vakit kaybetmeden en yakın acil servise başvurulmalıdır: - Tek gözde ani, şiddetli ağrı ve belirgin kızarıklık - Görmenin birdenbire bulanıklaşması, ışıkların çevresinde hâleler görme - Bulantı, kusma ve baş ağrısının göz yakınmasına eşlik etmesi - Gözün sert hissedilmesi

Bu tabloda erken müdahale görmeyi korumak açısından belirleyici olabilir; gecikmeden hekime ulaşmak gerekir.

Glokom herkeste görülebilse de bazı etkenler riski artırır. Bu etkenleri bilmek, kimlerin göz muayenesine daha fazla özen göstermesi gerektiğini anlamaya yardımcı olur: - İlerleyen yaş - Ailede glokom öyküsü bulunması - Göz içi basıncının yüksek ölçülmesi - Diyabet ve bazı damar hastalıkları - Yüksek dereceli miyop ya da hipermetrop - Geçirilmiş göz yaralanmaları ya da bazı göz ameliyatları - Uzun süreli kortizon içeren ilaç kullanımı (hekim gözetiminde değerlendirilir)

Bir ya da birden fazla risk faktörü taşımak glokom olacağınız anlamına gelmez; ancak düzenli göz kontrollerini daha da önemli hâle getirir. Kişisel risk durumunuzu göz hekiminizle konuşmanız en doğrusudur.

Glokom tanısı tek bir teste değil, birbirini tamamlayan değerlendirmelere dayanır. Göz hekimi genellikle göz içi basıncını ölçer, görme sinirinin başını inceler, görme alanı testiyle çevresel görmedeki olası kayıpları araştırır ve gerektiğinde optik sinir lif tabakasını ayrıntılı görüntüleyen tetkiklerden yararlanır.

Bu değerlendirmeler ağrısızdır ve bir arada yorumlanarak, hastalığın olup olmadığı ile zaman içindeki seyri hakkında bilgi verir. Önemli olan, tek bir normal ölçümün her zaman güvence anlamına gelmediğini bilmek ve hekimin önerdiği takip aralığına uymaktır. Tanı ve izlem tamamen hekimin değerlendirmesine dayanır.

Glokomda en büyük koruma, belirti çıkmadan yapılan düzenli göz muayeneleridir; çünkü kaybedilen görme geri kazanılamayabilir. Özellikle risk faktörü taşıyan kişilerin, hekimin önerdiği aralıklarla göz içi basıncı ve görme siniri değerlendirmesi yaptırması önerilir.

Şu durumlarda gecikmeden başvurmak gerekir: - Görme alanının kenarlarında daralma ya da sık çarpma hissi - Ailede glokom öyküsü varsa ve yıllardır göz muayenesi yaptırmadıysanız - Ani ve şiddetli göz ağrısı, kızarıklık, bulanık görme, bulantı gibi belirtiler birlikteyse (bu tablo acildir, en yakın acil servise başvurun)

Erken teşhis, görmenin korunmasında en güçlü adımdır; bu nedenle düzenli kontrolleri ihmal etmemek gerekir.