Gözde Uçuşan Cisimler (Floater): Nedenleri ve Belirtileri

Uçuşan cisimler, gözün arka bölümünü dolduran şeffaf ve jel kıvamındaki vitreus içinde beliren mikroskobik yoğunlaşmaların retina üzerine gölge düşürmesiyle ortaya çıkar. Vitreus doğduğumuzda düzgün dağılmış bir kolajen ağı ve su karışımından oluşur; ışık bu berrak ortamdan engellenmeden geçerek retinaya ulaşır. Zamanla jelin bir kısmı sıvılaşır (sineresis) ve içindeki kolajen lifleri kümeleşerek küçük topaklar oluşturur. Retinanın önünde asılı kalan bu topaklar, arka plandaki ışığı kısmen keserek görüş alanında gezinen soluk gölgeler halinde algılanır. Gölgenin tam odakta olmaması ve gözle birlikte hareket etmesi, floater'ların tipik "yakalanamayan" hissini açıklar.

Yeni floater'ların en yaygın nedeni, vitreusun yaşla büzüşüp retinadan ayrılması olan arka vitreus dekolmanıdır. İleri yaşlarda vitreus jeli hacmini kaybederek küçülür ve retinanın iç yüzeyine yapıştığı noktalardan yavaşça sıyrılır. Görme sinirinin başını çevreleyen bölgeden koparken geride halka biçiminde belirgin bir floater bırakabilir; birçok kişinin "birdenbire büyük bir leke belirdi" diye tarif ettiği görüntü budur. Arka vitreus dekolmanı çoğunlukla iyi huylu ve kendiliğinden oturan bir süreçtir. Ancak jelin retinayı çekiştirdiği anlarda ışık çakmaları görülebildiğinden, bu dönem retinada bir yırtık oluşup oluşmadığının hekimce kontrol edilmesi açısından önemlidir.

Uçuşan cisimler herkeste görülebilse de bazı etkenler hem erken yaşta ortaya çıkışını hem de altta yatan retina sorunu olasılığını artırır. Miyop, özellikle yüksek dereceli miyopi, göz küresinin uzamasına ve vitreus değişikliklerinin daha erken başlamasına yol açtığı için floater'ların sık görüldüğü bir zemindir. Göze alınan darbeler, göz içi iltihabi hastalıklar (üveit) ve iltihap hücrelerinin vitreusa dökülmesi de bulanık, gezici gölgeler yaratabilir. Vitreus içine kanama (vitreus hemorajisi) ise genellikle çok sayıda yeni noktanın, kırmızımsı bir sisin veya ani görme azalmasının eşlik ettiği bir tablodur ve diyabetle ilişkili retina damar sorunlarında gündeme gelebilir. Geçirilmiş göz içi cerrahileri de floater algısını değiştirebilir. Bu nedenlerin ayrımı ancak muayeneyle yapılabilir.

Floater'lar en çok düz ve aydınlık bir zemine bakılırken fark edilen, bakışı takip eden ama tam üzerine odaklanılamayan gölgeler biçiminde tarif edilir. Kimi kişi bunları tek bir nokta ya da kıvrımlı bir iplikçik olarak görürken, kimi örümcek ağı, sinek ya da saydam bir kurtçuk benzetmesi yapar. Yıllardır aynı kalan, sabit sayıda ve şekilde bir floater çoğunlukla iyi huylu kabul edilir; beyin zamanla bu görüntüyü bir miktar önemsizleştirir ve gölge görüş ekseninden uzaklaştıkça daha az rahatsız eder. Dikkat edilmesi gereken asıl nokta, floater'ların durağan mı yoksa yeni ortaya çıkmış ya da hızla değişen bir karakterde mi olduğudur. Değişimin yönü ve hızı, sürecin iyi huylu mu yoksa acil mi olduğunu belirlemede belirleyici ipuçlarıdır.

Ani başlayan floater yağmuru, gözün kenarında çakan ışıklar ve görüşün bir bölümüne inen karanlık perde ya da gölge, vakit kaybetmeden göz hekimine başvurmayı gerektiren uyarı işaretleridir. Vitreusun retinayı çekiştirmesi kısa süreli ışık çakmalarına (fotopsi) yol açabilir; bu çekme retinada bir yırtık açarsa ya da bir damarı yırtarsa görüş alanına aniden çok sayıda yeni nokta dolabilir. Yırtık genişleyip retinanın altına sıvı kaçtığında ise görüş alanının bir köşesinden merkeze doğru ilerleyen, perde ya da tül gibi tarif edilen bir kararma başlar. Retina yırtığı ve retina dekolmanı, erken değerlendirildiğinde görme açısından kritik önem taşıyan tablolardır. Bu belirtilerden biri veya birkaçı birlikte ortaya çıktığında beklemeden, aynı gün içinde bir göz hekimine ulaşmak gerekir.

Uçuşan cisimlerin nedenini ayırt etmenin yolu, göz bebeğinin damlayla genişletildiği ayrıntılı bir dip (fundus) muayenesidir. Damla etkisini gösterdikten sonra hekim, özel merceklerle retinanın merkezini ve kenarlarını tarayarak vitreusun durumunu, olası bir arka vitreus dekolmanını ve retinada yırtık, incelme ya da kanama olup olmadığını değerlendirir. Vitreustaki kanama nedeniyle dip net görülemiyorsa retinanın durumunu göstermek için göz ultrasonundan yararlanılabilir. Bulgulara göre kişinin izlem sıklığı ve kontrol zamanlaması hekim tarafından belirlenir. İyi huylu kabul edilen floater'larda dahi, yeni bir işaret eklenip eklenmediğini takip etmek ve değişiklik olduğunda tekrar başvurmak, güvenli bir seyir için en sağlıklı yaklaşımdır.