Grip Aşısı Kimlere Önerilir ve Ne Zaman Yaptırılır?

Grip aşısı, bağışıklık sistemine influenza virüsüne ait parçaları önceden tanıtarak vücudun gerçek virüsle karşılaştığında daha hızlı ve düzenli bir savunma geliştirmesini sağlar. Yaygın kullanılan mevsimsel aşılar canlı virüs içermediğinden aşının kendisi gribe yol açmaz; uygulama sonrası görülebilen hafif halsizlik veya kısa süreli ateş, bağışıklığın uyarıldığını gösteren geçici tepkilerdir.

Koruyucu etkinin oluşması genellikle iki hafta kadar sürer. İnfluenza virüsü her sezon değiştiğinden aşının içeriği de yıldan yıla güncellenir; geçmiş yıllarda yaptırılan aşının yeni sezonda yeterli koruma sağlamaması bu nedenle beklenen bir durumdur ve aşının her yıl tekrarlanmasının temel gerekçesidir.

Grip aşısı, grip geçirdiğinde hastaneye yatış, zatürre gibi komplikasyonlar veya mevcut hastalıkların ağırlaşması açısından yüksek risk taşıyan kişilerde öncelik kazanır. Ulusal ve uluslararası sağlık otoritelerinin genel olarak öncelikli saydığı gruplar şunlardır:

• 65 yaş ve üzerindeki bireyler
• Astım, KOAH ve diğer kronik akciğer hastalığı olanlar
• Kalp hastalığı, diyabet, kronik böbrek veya karaciğer hastalığı gibi süregelen sağlık sorunları bulunanlar
• Bağışıklık sistemi hastalık ya da tedavi nedeniyle baskılanmış kişiler
• Gebeler (gebeliğin herhangi bir döneminde)
• 6 ay ile 5 yaş arasındaki çocuklar
• Huzurevi ve bakımevi gibi toplu yaşam alanlarında kalanlar
• Sağlık çalışanları ile risk grubundaki bireylere bakım veren veya onlarla aynı evi paylaşan kişiler

6 aydan küçük bebeklere grip aşısı uygulanmaz; bu yaş grubunu dolaylı olarak korumanın yolu, anne ve bebeğe yakın diğer aile üyelerinin aşılanmasıdır. Kişinin bu gruplardan birine girip girmediği ve aşının kendisi için uygunluğu, sağlık geçmişi göz önünde bulundurularak hekim tarafından değerlendirilir.

Grip aşısı için en uygun dönem, grip sezonunun yoğunlaşmasından önce, çoğu kişi için sonbahar aylarıdır. Türkiye'nin de içinde bulunduğu Kuzey Yarımküre'de grip vakaları genellikle sonbahar sonunda artmaya başlar, kış ve ilkbahar başında zirve yapar. Bağışıklığın oluşması yaklaşık iki hafta sürdüğünden, aşının virüs dolaşımı yoğunlaşmadan yaptırılması korumanın sezon başından itibaren devrede olmasını sağlar; bu nedenle öne çıkan zaman aralığı genellikle Ekim ve Kasım aylarıdır.

Sonbaharda aşı yaptıramamış olmak fırsatın tümüyle kaçtığı anlamına gelmez; grip virüsü toplumda dolaştığı sürece, kış ortasında hatta ilkbaharda yaptırılan aşı da koruma sağlayabilir. Aşının etkisi bir sezonla sınırlı olduğundan ve içerik her yıl güncellendiğinden, korumanın sürmesi için aşının her grip sezonunda tekrarlanması gerekir. Gebelerde aşının zamanlaması ve bebeğe geçen korumanın planlanması açısından hekimle görüşmek ayrıca önemlidir.

Grip aşısı çoğu kişi için uygundur; yine de bazı durumlar aşı öncesi hekim değerlendirmesini gerektirir. Aşağıdaki durumlarda karar, kişinin sağlık geçmişi gözden geçirilerek hekim tarafından verilmelidir:

• Önceki bir grip aşısına veya aşı bileşenlerinden birine karşı ciddi alerjik tepki (anafilaksi) öyküsü
• O sırada ateşli, akut bir hastalığın bulunması — bu durumda aşı genellikle iyileşme sonrasına ertelenir
• Geçmişte grip aşısının ardından Guillain-Barré sendromu gelişmiş olması
• Yumurtaya karşı ağır alerji öyküsü gibi özel durumlar

Hafif bir soğuk algınlığı ya da ateşsiz bir enfeksiyon çoğu zaman aşıya engel değildir. Yine de aşının kendiniz veya çocuğunuz için uygun olup olmadığına, aşı türü ve zamanlamasına birlikte karar vermek üzere hekiminize danışmanız en doğru yaklaşımdır.

Grip aşısından sonra en sık görülen tepkiler, aşı yapılan koldaki ağrı, kızarıklık ve hafif şişliktir. Bazı kişilerde hafif ateş, kas ağrısı ve halsizlik gibi belirtiler ortaya çıkabilir; bunlar bağışıklığın uyarıldığını gösterir ve genellikle bir-iki gün içinde kendiliğinden geriler. Bu tablo gribin kendisi değildir; inaktif aşılar hastalığa yol açmaz.

Ciddi alerjik reaksiyonlar çok nadirdir, ancak genellikle aşıdan kısa süre sonra ortaya çıkar. Nefes darlığı, yüzde ve dudaklarda şişme, yaygın döküntü, baş dönmesi veya çarpıntı gibi belirtiler görülürse vakit kaybetmeden 112 aranmalı ya da en yakın acile başvurulmalıdır. Yüksek ateşin birkaç günden uzun sürmesi veya belirtilerin giderek ağırlaşması durumunda da hekime danışmak gerekir.

Grip aşısı ve risk grubu değerlendirmesi için aile hekimliği, iç hastalıkları (dahiliye) veya göğüs hastalıkları bölümlerine başvurulabilir. Sağlıklı yetişkinlerde aşı çoğunlukla aile hekimliği üzerinden planlanır. Kronik hastalığı olanlarda ise aşı kararı, mevcut hastalığı takip eden bölümle birlikte ele alınabilir: astım ve KOAH gibi solunum hastalıklarında göğüs hastalıkları, kalp ve şeker hastalığı gibi durumlarda iç hastalıkları uzmanları bu değerlendirmeyi yapabilir.

Çocuklar için çocuk sağlığı ve hastalıkları, gebelikte ise kadın hastalıkları ve doğum hekimiyle birlikte planlama uygundur. Süregelen bir akciğer hastalığınız varsa, grip aşısının yanı sıra zatürreye karşı korunma seçeneklerini de aynı görüşmede hekiminize sorabilirsiniz. Hangi aşının, hangi zamanlamayla ve kimlere uygun olduğu her zaman kişisel sağlık durumuna göre belirlenir.