Hazımsızlık (Dispepsi) Nedenleri Nelerdir, Ne Yapılır?

Dispepsi, üst karın bölgesinde odaklanan bir grup yakınmayı tanımlar. En sık bildirilen belirtiler yemek sonrası aşırı dolgunluk hissi, normalden çok daha çabuk doyma, üst karında rahatsızlık ya da yanma duygusudur. Bu yakınmalar sürekli olabileceği gibi zaman zaman da ortaya çıkabilir.

Hekimler dispepsiyi genel olarak iki grupta değerlendirir. Belirgin bir yapısal neden bulunamayan ve yakınmaların ön planda olduğu duruma işlevsel dispepsi denir; bu en sık karşılaşılan biçimdir. Diğer durumda ise gastrit, ülser gibi tanımlanabilir bir neden bulunur. Bu ayrım yaklaşımı etkilediğinden değerlendirme önemlidir.

Hazımsızlığın arkasında birden çok etken bulunabilir. Sık karşılaşılan nedenler şunlardır:

• Mide iç yüzeyinin iltihabı (gastrit)
• Mide veya oniki parmak bağırsağı ülseri
• Mideden yemek borusuna asit kaçışı (reflü)
• Helicobacter pylori adı verilen mide bakterisi
• Bazı ağrı kesici ilaçların mideyi tahriş etmesi
• Belirgin bir yapısal neden bulunmayan işlevsel dispepsi

Stres, kaygı ve düzensiz beslenme de yakınmaları belirginleştirebilir. Nedenler farklı yaklaşımlar gerektirdiğinden, özellikle inatçı hazımsızlıkta altta yatan durumun bir hekim tarafından araştırılması önemlidir. Kendi kararınızla uzun süreli mide ilacı kullanmak, altta yatan sorunu gizleyebilir.

Günlük alışkanlıklar hazımsızlık yakınmalarını belirgin biçimde etkileyebilir. Sık bildirilen tetikleyiciler arasında çok hızlı ve aşırı yemek yemek, yağlı ve baharatlı gıdalar, aşırı kahve, alkol ve sigara yer alır. Öğün sonrası hemen uzanmak da yakınmaları artırabilir.

Bu etkenler kişiden kişiye farklı etki gösterir. Hangi durumların sizde yakınmayı tetiklediğini gözlemlemek yol gösterici olabilir. Öğünleri küçük porsiyonlara bölmek, yavaş yemek yemek ve tetikleyici olduğunu fark ettiğiniz alışkanlıkları gözden geçirmek genel olarak önerilir. Bu düzenlemeler bireysel bir tedavi planının yerine geçmez; yakınmalar sürüyorsa hekime başvurmak gerekir.

Hazımsızlık çoğu zaman iyi huyludur, ancak bazı belirtilerin eşlik etmesi ivedi ve ayrıntılı bir değerlendirme gerektirir. Aşağıdaki durumlarda gecikmeden bir hekime başvurmak önemlidir:

• Yutma güçlüğü ya da yutarken ağrı
• Açıklanamayan kilo kaybı ve iştahsızlık
• Sürekli kusma
• Kusmukta kan ya da kahve telvesi görünümü
• Siyah, katran benzeri dışkı
• Kansızlık bulguları
• 50 yaşından sonra yeni başlayan hazımsızlık ya da mide kanseri aile öyküsü

Göğüs bölgesine yayılan, nefes darlığı, soğuk terleme ve kola vuran ağrı ile giden şiddetli yakınmalar kalp kaynaklı olabilir; bu durumda vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır. Bu belirtiler her zaman ciddi bir hastalık anlamına gelmese de nedenin araştırılması gerektiğini gösterir.

Hazımsızlık yakınmasıyla başvuran kişide hekim önce ayrıntılı bir öykü alır ve alarm belirtilerinin bulunup bulunmadığını değerlendirir. Yakınmaların özelliği, süresi, kullanılan ilaçlar ve yaşam tarzı sorgulanır.

Gerekli görülürse mide bakterisine yönelik testler ya da üst sindirim sisteminin görüntülenmesine yönelik endoskopi gibi tetkikler planlanabilir. Özellikle alarm belirtileri olan kişilerde veya belirli bir yaşın üzerinde bu değerlendirmeler daha erken gündeme gelir. Hangi adımların gerektiğine kişinin yaşı, belirtileri ve genel durumu birlikte değerlendirilerek karar verilir. Yakınmalar sürüyor ya da tekrarlıyorsa gastroenteroloji uzmanına başvurmak yerinde olur.