İdrarda Kan Görülmesi: Hematüri Nedenleri ve Belirtileri

Hematüri, idrarda normalden fazla miktarda kırmızı kan hücresi bulunmasıdır. İki biçimde karşımıza çıkar: gözle görülür kan (makroskopik hematüri) ve yalnızca idrar tahlilinde saptanan gözle görülmeyen kan (mikroskopik hematüri).

Gözle görülür hematüride idrarın rengi pembeden koyu kahverengiye kadar değişebilir. Kanın miktarı her zaman sorunun ciddiyetini yansıtmaz; az miktarda kan bile idrarın rengini belirgin biçimde değiştirebilir. Bu nedenle rengin koyuluğuna bakarak bir değerlendirme yapmak doğru değildir.

İdrarda kanın birçok farklı nedeni olabilir. Sık karşılaşılan durumlar şunlardır:

• İdrar yolu enfeksiyonları
• Böbrek veya mesane taşları
• Erkeklerde prostat büyümesi
• Böbrek enfeksiyonları (piyelonefrit)
• Böbreğin süzme birimlerini etkileyen iltihabi hastalıklar
• Mesane ve böbrek tümörleri
• Yoğun fiziksel egzersiz
• Bazı ilaçların kullanımı ve idrar yollarına yönelik girişimler

Bu nedenlerin bir kısmı geçici ve iyi huyluyken, bir kısmı daha ayrıntılı incelemeyi gerektirir. Hangi nedenin söz konusu olduğunu ayırt etmek yalnızca hekim değerlendirmesiyle mümkündür.

İdrarın kırmızıya çalması her zaman kan anlamına gelmez. Bazı gıdalar (örneğin pancar ve böğürtlen), gıda boyaları ve kimi ilaçlar idrar rengini geçici olarak değiştirebilir. Kadınlarda adet kanaması da idrara karışarak yanıltıcı bir görünüme yol açabilir.

Gerçek hematüriyi bu tür durumlardan ayırmak için idrar tahlili gerekir. Bu nedenle idrarında renk değişikliği fark eden kişinin, nedeni kendi başına yorumlamak yerine bir hekime başvurması önerilir.

İdrarda kana eşlik eden belirtiler, olası nedenler hakkında hekime fikir verebilir:

• İdrar yaparken yanma ve sık idrara çıkma daha çok enfeksiyonu düşündürebilir
• Şiddetli yan ağrısı taş varlığına işaret edebilir
• Erkeklerde idrar akışında zayıflama prostatla ilişkili olabilir

Özellikle hiçbir ağrının eşlik etmediği, ağrısız gözle görülür kan ihmal edilmemesi gereken bir bulgudur. Ağrının olmaması, durumun önemsiz olduğu anlamına gelmez ve mutlaka değerlendirilmelidir.

İdrarda kan görülmesi, miktarı ne olursa olsun bir hekim tarafından değerlendirilmelidir. Aşağıdaki durumlarda gecikmeden başvurmak önemlidir:

• Gözle görülür kan ya da idrarda pıhtı bulunması
• Kanın ateş, yan ağrısı veya kusmayla birlikte olması
• İdrar yapmakta zorlanma ya da hiç idrar yapamama
• Kanın tekrarlayan biçimde ortaya çıkması

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlı olup tanı yerine geçmez. İdrarda kan şikâyeti genellikle üroloji bölümünde değerlendirilir; böbrek kaynaklı bir neden düşünüldüğünde nefroloji bölümüne de yönlendirme yapılabilir.