İmpetigo Nedir? Çocuklarda Belirtileri ve Bulaşma Yolları

İmpetigonun en tanıdık işareti, kaşıntılı kırmızı bir lekenin üzerinde oluşan ve kuruyunca bal ya da altın sarısı renginde kabuklaşan yaralardır. Döküntü çoğunlukla yüzde, özellikle burun ve ağız çevresinde başlar; el, kol ve bacak gibi açıkta kalan bölgelere de yerleşebilir. Süreç genellikle şu sırayı izler:

• Önce ciltte kızarık küçük bir kabartı ya da içi berrak sıvı dolu kabarcıklar belirir.
• Kabarcıklar kolayca patlar, altından nemli ve sızıntılı bir zemin açığa çıkar.
• Sızıntı kuruyarak deriye yapışık, ovalanınca dökülebilen bal renkli bir kabuk oluşturur.
• Kaşıma sonrası bakteri parmaklara ve tırnak altına bulaşır, döküntü çevredeki sağlam cilde yayılır.

Çocuk genellikle kendini iyi hisseder; ateş ve halsizlik çoğu olguda görülmez. Yaralar kaşıntılı olabilir ama belirgin ağrı beklenen bir bulgu değildir. Bu ipuçları tanıyı destekler; kesin değerlendirme ise döküntüyü gören hekime aittir.

İmpetigo başlıca iki biçimde görülür ve döküntünün görünümü türe göre değişir. Büllöz olmayan (kabuklu) tip, olguların büyük çoğunluğunu oluşturur; bal renkli kabukla iyileşen klasik biçim budur. Büllöz tip ise deride daha büyük, gevşek ve içi bulanık sıvıyla dolu su kabarcıklarıyla seyreder; bu kabarcıklar patladığında geride ince, verniğe benzer bir kenar ve yüzeysel bir yara bırakır, daha çok bebeklerde ve küçük çocuklarda gözlenir.

• Büllöz olmayan impetigo: Küçük kabarcık, ardından sızıntı ve bal renkli kabuk sırası; yüz ve kol-bacaklarda sık.
• Büllöz impetigo: Daha iri, gevşek su kabarcıkları; gövde, koltuk altı ve bez bölgesinde belirgin.
• Ektima: Enfeksiyonun deri katmanlarına daha derin indiği, üzeri kabuklu çukur yaralarla seyreden ağır biçim.

Hangi türle karşı karşıya olunduğunu ayırt etmek ve derinin ne kadar etkilendiğini değerlendirmek muayeneyle mümkündür.

İmpetigo, hem doğrudan temasla hem de ortak kullanılan eşyalar aracılığıyla geçen, çocuk topluluklarında hızla yayılabilen bir enfeksiyondur. Bakteri, yaradaki sızıntı sıvısında yoğun biçimde bulunur; bu sıvıya değen el döküntüyü hem çocuğun kendi vücudunun başka bölgelerine hem de temas ettiği kişilere taşır. Başlıca bulaşma yolları şunlardır:

• Doğrudan cilt teması: Döküntülü bölgeye dokunan bir başka çocuğun ya da yetişkinin eli.
• Ortak eşyalar: Havlu, çarşaf, giysi, oyuncak ve kalem gibi yüzeylerin paylaşılması.
• Kendi kendine yayılma: Çocuğun yarayı kaşıyıp aynı elle vücudunun başka bir yerine dokunması.
• Kalabalık, yakın temaslı ortamlar: Kreş, anaokulu, spor salonu ve kamp gibi ciltten cilde temasın sık olduğu yerler.

Bulaşıcılık, yaralar aktif ve sızıntılıyken en yüksektir. Sıcak ve nemli havalarda, ayrıca derinin bütünlüğünü bozan kaşıntılı durumların eşlik ettiği dönemlerde yayılma daha kolay olur.

Çocukların impetigoya yetişkinlerden daha yatkın olmasının nedeni, hem cilt bariyerinin kolay zedelenmesi hem de yakın temaslı yaşam biçimidir. Deriyi koruyan bütünlük bozulduğunda bakteri içeri girecek bir kapı bulur; bu yüzden ciltte önceden bir sorun varsa impetigo daha kolay yerleşir. Zemin hazırlayan başlıca durumlar:

• Egzama (atopik dermatit): Kaşıntı ve çatlamış cilt, bakteri için açık bir giriş noktası oluşturur.
• Böcek ısırıkları ve kaşıntılı döküntüler: Kaşıma ile derinin yüzeyi açılır.
• Küçük kesik, sıyrık ve sürtünme yaraları: Diz, dirsek ve el gibi bölgelerde sık görülür.
• Su çiçeği ve uçuk gibi kabarcıklı enfeksiyonlar: İyileşme sürecinde açılan cilt zemin hazırlar.
• Burun akıntısı ve sık el-yüz teması: Bakterinin taşındığı klasik güzergah.

Egzaması olan bir çocukta döküntünün aniden sızıntılı ve kabuklu bir hâl alması, üzerine impetigo eklendiğinin işareti olabilir; bu ayrımı yapmak için hekime danışmak yerinde olur.

Bal renkli kabuk impetigo için oldukça tipik olsa da, kabarcık ve kabukla seyreden başka cilt sorunları benzer görünebildiği için ayrım her zaman gözle netleşmez. Sık karışan tablolar şunlardır:

• Uçuk (herpes): Genellikle dudak kenarında kümelenmiş, yanma hissi veren küçük berrak kabarcıklar yapar; impetigodaki bal renkli kabuk yerine gruplar hâlinde sıvı dolu keseciklerle seyreder.
• Egzama: Kızarık, kuru ve kaşıntılı zeminiyle bilinir; sızıntı ve kabuk eklendiğinde impetigoyla iç içe geçebilir, hatta ikisi bir arada bulunabilir.
• Mantar enfeksiyonları: Halka biçiminde, kenarları belirgin ve ortası açık lezyonlarla ayrışabilir.
• Su çiçeği: Vücuda yaygın, aynı anda farklı evrelerde kaşıntılı kabarcıklar ve çoğunlukla ateşle birlikte görülür.

Bu tablolar birbirine benzeyebildiği ve yaklaşımları farklı olduğu için, döküntünün nedenini kesinleştirmek muayeneyle ve gerektiğinde basit bir örnek alınarak yapılır; yorum hekime aittir.

İmpetigo düşündüren bal renkli kabuklu bir döküntü fark edildiğinde, yayılmayı ve olası komplikasyonları önlemek için çocuğu bir hekime göstermek en doğru adımdır. Aşağıdaki durumlarda değerlendirmeyi geciktirmemek önemlidir:

• Döküntünün hızla genişlemesi, çok sayıda bölgeye sıçraması ya da birkaç günde gerilememesi.
• Yara çevresinde artan kızarıklık, şişlik, ısı artışı veya ağrı; ateşin eşlik etmesi.
• Yaraların derinleşmesi, çukurlaşması veya iyileşme sürecinin belirgin biçimde uzaması.
• İyileşmenin ardından idrar renginde koyulaşma gibi beklenmedik belirtilerin ortaya çıkması.

Bu son durum ender de olsa böbrekleri ilgilendiren bir yankının işareti olabileceğinden gözden kaçırılmamalıdır. Bulaşmayı sınırlamak için evde uygulanabilecek genel önlemler ise şöyle sıralanabilir: elleri sık yıkamak, çocuğun havlu, çarşaf ve giysilerini ayrı tutup sık değiştirmek, tırnakları kısa kesip kaşımayı azaltmak ve yaraları temiz tutmak. Çocuğun kreşe ya da okula ne zaman dönebileceği ise tedavinin başlamasına ve yaraların durumuna göre hekimle birlikte kararlaştırılır.