İrritabl Bağırsak Sendromu (IBS) Belirtileri Nelerdir?

İrritabl bağırsak sendromu, bağırsakların işleyişindeki bir düzensizlikle ortaya çıkan işlevsel bir sindirim sistemi bozukluğudur. 'İşlevsel' ifadesi, standart tetkiklerde bağırsak dokusunda iltihap, yara ya da yapısal bir bozukluk görülmediği anlamına gelir; sorun dokunun yapısında değil, çalışma düzeninde ve algısındadır.

IBS'te bağırsak hareketleri kimi kişide hızlanır, kimi kişide yavaşlar; ayrıca bağırsakların gerilime ve gaza karşı duyarlılığı artmış olabilir. Bu durum, beyin ile bağırsak arasındaki iletişimin (beyin-bağırsak ekseni) hassaslaşmasıyla ilişkilendirilir. Kronik bir tablo olmakla birlikte IBS, bağırsakta kalıcı hasar bırakan ya da kansere zemin hazırlayan bir hastalık değildir.

IBS'in belirtileri geniş bir yelpazede seyreder ve genellikle dışkılamayla ilişkilidir. Şikayetlerin en tipik özelliği, tuvalet sonrası hafiflemesi ya da bağırsak alışkanlığındaki değişimle birlikte ortaya çıkmasıdır.

• Tekrarlayan karın ağrısı ve kramp hissi
• Karında şişkinlik ve gaz
• İshal, kabızlık ya da ikisinin dönüşümlü olması
• Dışkılama sonrası tam boşalamama hissi
• Dışkıda mukus (sümüksü salgı) görülmesi
• Şikayetlerin stres ve bazı yiyeceklerle artması

Belirtiler dönemsel olarak alevlenip geriler. IBS'te gece uykudan uyandıran ishal, kanama ve kilo kaybı beklenmez; bu tür bulguların varlığında başka nedenler araştırılmalıdır.

IBS, baskın dışkılama düzenine göre alt tiplere ayrılır. Bu sınıflama, şikayetlerin anlaşılması ve takip edilmesinde yol gösterici olur.

• Kabızlık baskın tip (IBS-C): Sert dışkı ve kabızlık ön plandadır.
• İshal baskın tip (IBS-D): Sık ve yumuşak dışkılama ile ishal ön plandadır.
• Karışık tip (IBS-M): Kabızlık ve ishal dönemleri birbirini izler.
• Sınıflandırılamayan tip: Belirtiler belirgin bir gruba tam olarak uymaz.

Kişinin tipi zaman içinde değişebilir. Hangi tipin söz konusu olduğu, şikayetlerin ayrıntılı değerlendirilmesiyle belirlenir ve bu ayrımı hekim yapar.

IBS'in tek bir nedeni yoktur; birçok faktörün bir araya gelmesiyle ortaya çıktığı düşünülür. Ayrıca belirtileri alevlendiren tetikleyiciler kişiden kişiye farklılık gösterir.

• Yoğun stres, kaygı ve duygusal dalgalanmalar
• Bazı besinler (yağlı yiyecekler, bazı karbonhidratlar, kafein)
• Düzensiz beslenme ve öğün atlama
• Geçirilmiş bağırsak enfeksiyonları
• Bağırsak hareketlerindeki ve mikrobiyotadaki değişiklikler
• Uyku düzensizliği
• Kadınlarda hormonal döngüyle ilişkili değişimler

Tetikleyicilerin belirlenmesi, şikayetlerin izlenmesi açısından yardımcı olabilir. Ancak bu faktörlerin kişideki rolü değişkendir ve değerlendirme hekim tarafından yapılmalıdır.

IBS'i doğrudan gösteren tek bir test yoktur. Tanı, tipik şikayetlerin belirli ölçütlere uyması ve benzer belirti veren diğer hastalıkların dışlanmasıyla konulur.

Hekim; şikayetlerin süresini, niteliğini ve uyarıcı bulguların olup olmadığını değerlendirir. Gerekli görüldüğünde başka durumları dışlamak için kan tahlilleri, dışkı testleri, çölyak taraması ya da bazı kişilerde kolonoskopi gibi incelemeler önerilebilir. Bu tetkiklerin amacı IBS'i kanıtlamak değil, benzer belirti veren hastalıkları ayırt etmektir. Hangi tetkikin gerekli olduğuna hekim karar verir; buradaki bilgiler tanı yerine geçmez.

IBS'in şikayetleri rahatsız edici olsa da genellikle tehlikeli değildir. Ancak bazı bulgular IBS ile açıklanamaz ve başka hastalıkların işareti olabileceğinden mutlaka değerlendirilmelidir.

• Dışkıda kan görülmesi ya da siyah renkli dışkı
• İstemsiz kilo kaybı
• Gece uykudan uyandıran ağrı veya ishal
• Kansızlık ve sürekli halsizlik
• 50 yaşından sonra yeni başlayan bağırsak şikayetleri
• Ailede bağırsak kanseri ya da inflamatuar bağırsak hastalığı öyküsü

Bu tür uyarıcı bulguların varlığında şikayetleri IBS'e bağlamadan önce hekim değerlendirmesi gereklidir. Ayrıca günlük yaşamı belirgin etkileyen şikayetlerde de bir hekime başvurmak önerilir.