Keratokonus Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tanı Yöntemleri

Keratokonus, korneayı oluşturan kolajen liflerinin zayıflaması sonucu dokunun sertliğini yitirmesi ve göz içi basıncın etkisiyle öne doğru bombeleşerek koni biçimi almasıdır. Bu biçim değişikliği, korneanın en önemli görevini — gelen ışığı kırıp retina üzerinde tek bir noktada odaklamayı — bozar.

Sağlıklı bir kornea, yüzeyi düzgün bir kubbe gibidir ve ışığı düzenli biçimde kırar. Keratokonusta yüzey düzensizleştiği için ışık dağınık biçimde kırılır; bu da görüntünün bulanık, gölgeli ya da çarpık algılanmasına yol açar. İncelme ve dikleşme genellikle korneanın alt-orta bölümünde belirginleşir ve iki göz çoğu zaman farklı derecelerde etkilenir. Bu nedenle bir gözdeki görme, diğerine göre belirgin biçimde daha bozuk olabilir.

Keratokonus belirtileri, korneadaki biçim bozukluğunun derecesiyle orantılı olarak değişir; erken dönemde hafif bulanıklık ve sık numara değişimiyle sınırlı kalabilirken ilerledikçe görme günlük yaşamı etkileyecek ölçüde bozulabilir. Sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:

• Gözlükle tam olarak netleşmeyen, giderek artan bulanık görme
• Kısa aralıklarla ve düzensiz biçimde değişen gözlük ya da lens numarası
• Işık kaynakları çevresinde hale görme, kamaşma ve gece araç kullanmada zorlanma
• Tek bir nesneyi çift ya da çok gölgeli görme (tek göz kapalıyken bile sürebilen görüntü gölgelenmesi)
• Gözlükle düzeltilemeyen, sürekli artan astigmat
• Işığa karşı hassasiyet, göz yorgunluğu ve sık göz kaşıma isteği

Belirtiler çoğu kez sinsi ilerler ve başlangıçta sıradan bir göz kusuruyla karıştırılabilir. Özellikle tek gözü belirgin biçimde etkileyen bulanıklık, dikkate alınması gereken bir işarettir.

Keratokonusun bilinen tek bir nedeni yoktur; genetik yatkınlık ile çevresel etkenlerin bir araya geldiği çok faktörlü bir süreç olarak kabul edilir. Öne çıkan risk faktörleri arasında şunlar sayılır:

• Gözleri sık ve sert biçimde ovuşturmak: Özellikle alerjik kaşıntıya bağlı sürekli göz ovma, korneaya binen mekanik yükü artırdığı için üzerinde en çok durulan değiştirilebilir etkendir.
• Ailede keratokonus öyküsü ve genetik yatkınlık
• Alerjik göz hastalıkları ve atopi zemini (alerjik konjonktivit, astım, egzama gibi tablolar)
• Bazı sistemik ve bağ dokusu hastalıklarıyla ilişki (örneğin Down sendromu, Marfan sendromu, Ehlers-Danlos sendromu)
• Ergenlik dönemi: Hastalık çoğunlukla bu yıllarda başlar ve genç erişkinlik boyunca ilerleyebilir

Bu etkenlerin bir arada bulunması riski artırabilir; ancak hiçbiri tek başına hastalığın kesin göstergesi değildir. Risk faktörlerinin sizin için ne ifade ettiğini bir göz hekimi değerlendirebilir.

Keratokonus, düzensiz astigmat ve miyopinin sık görülen nedenlerinden biridir; ancak her astigmat ya da her miyop keratokonus anlamına gelmez. Aradaki temel fark, korneadaki bozukluğun 'düzenli' mi yoksa 'düzensiz' mi olduğudur.

Sıradan miyop ve astigmatta korneanın kavisi düzenli biçimde değişmiştir; bu nedenle gözlük camlarıyla büyük ölçüde düzeltilebilir. Keratokonusta ise kornea düzensiz biçimde dikleşip inceldiği için oluşan astigmat da düzensizdir ve standart gözlük camları görüntüyü aynı netlikte toparlayamaz. Numaranın sık sık ve öngörülemez biçimde değişmesi, artan astigmatın gözlükle giderilememesi ve tek gözde belirginleşen bozulma, altta yatan bir keratokonusu düşündüren işaretler arasındadır. Bu ayrımı yalnızca korneanın ayrıntılı incelenmesiyle göz hekimi yapabilir.

Keratokonus tanısı, göz hekiminin ayrıntılı muayenesine ve korneanın yüzey haritasının çıkarılmasına dayanır; tek bir belirti ya da numara değeriyle konmaz. Erken evrede muayene bulguları belirsiz olabildiği için görüntüleme yöntemleri özellikle değerlidir.

Değerlendirmede sık başvurulan yöntemler arasında korneanın ön ve arka yüzeyini haritalayan kornea topografisi ve tomografisi, kalınlığını ölçen pakimetri, biyomikroskopik muayene ve refraksiyon ölçümü yer alır. Bu tetkikler korneanın biçimi, inceldiği bölge ve zaman içindeki değişimi hakkında bilgi verir. Ölçüm değerlerinin tek başına bir anlam taşımadığını, bulguların bir bütün olarak yorumlanmasının hekime ait olduğunu unutmamak gerekir. Düzenli takip, hastalığın ilerleyip ilerlemediğini anlamak açısından tanının ayrılmaz bir parçasıdır.

Numaranızın beklenmedik biçimde ve sık değişmesi, gözlükle netleşmeyen bulanıklık ya da özellikle tek gözde belirginleşen görme bozukluğu, göz hekimine başvurmak için yeterli nedenlerdir. Ailede keratokonus öyküsü varsa ya da sürekli göz kaşıma alışkanlığı bulunuyorsa, belirgin bir yakınma olmasa bile göz muayenesi erken tanı açısından değerlidir.

İleri evrede kornea içine ani sıvı toplanması (akut hidrops) gelişebilir; birkaç gün içinde hızla artan bulanıklık, gözde kızarıklık, ağrı ve ışıktan belirgin rahatsızlık bunun işareti olabilir. Böyle ani bir kötüleşme, vakit kaybetmeden göz hekimince değerlendirilmesi gereken bir durumdur. Erken dönemde başvurmak, hastalığın seyrini izlemeyi ve göz hekiminin uygun göreceği yaklaşımları zamanında planlamayı kolaylaştırır. Tanı ve yönetime ilişkin kararlar kişiden kişiye değiştiğinden, bu süreç mutlaka bir göz hekimiyle birlikte yürütülmelidir.