Kireçlenme (Osteoartrit) Belirtileri ve Risk Faktörleri

Osteoartrit, eklem kıkırdağının incelmesi ve yıpranmasıyla başlayan, zamanla eklemi oluşturan kemik, bağ ve çevre dokuları da etkileyen dejeneratif bir eklem hastalığıdır. Halk arasında 'kireçlenme' denmesinin nedeni, röntgende eklem kenarlarında oluşan ve osteofit adı verilen kemik çıkıntılarının kireç birikimini andırmasıdır; ancak sorun aslında kıkırdak kaybıyla ilgilidir.

Kıkırdak azaldıkça eklemdeki yastıklama ve kayganlık bozulur. Vücut bunu dengelemeye çalışırken kemik yapıda değişiklikler oluşur. Bu süreç yavaş ilerlediği için belirtiler çoğu zaman yıllar içinde yavaş yavaş belirginleşir.

Osteoartritin belirtileri etkilenen ekleme ve hastalığın derecesine göre değişir. En sık görülenler şunlardır:

• Harekette veya eklemi kullandıktan sonra artan, dinlenmeyle hafifleyen ağrı
• Sabahları ya da hareketsiz kalındıktan sonra ortaya çıkan, genellikle yarım saatten kısa süren tutukluk
• Eklemi oynatırken çıtırtı ya da sürtünme hissi (krepitasyon)
• Hareket açıklığında azalma ve eklemi tam bükememe
• Zaman zaman eklemde şişlik ve hassasiyet

Belirtiler günden güne değişebilir; havanın soğuması ve aşırı zorlanma şikayetleri artırabilir.

Osteoartrit, vücudun yük taşıyan ve çok kullanılan eklemlerinde daha sık görülür:

• Diz: En sık etkilenen eklemdir; merdiven inip çıkarken ve çömelirken ağrı belirginleşir.
• Kalça: Kasık, uyluk ve zaman zaman dize yansıyan ağrı yapabilir.
• El ve parmaklar: Parmak uçlarındaki eklemlerde şişlik ve kemik çıkıntıları görülebilir.
• Omurga: Boyun ve bel bölgesinde tutukluk ve ağrıya yol açabilir.

Hangi eklemin etkilendiği; kişinin yaşı, mesleği ve geçmiş yaralanmalarıyla ilişkili olabilir.

Osteoartrit gelişiminde birden fazla etken rol oynar. Başlıca risk faktörleri şunlardır:

• İlerleyen yaş ve eklemlerin uzun yıllar kullanılması
• Fazla kilo; özellikle diz ve kalça gibi yük taşıyan eklemlerde
• Geçirilmiş eklem yaralanmaları, kırıklar veya ameliyatlar
• Ağır fiziksel iş ve tekrarlayan zorlayıcı hareketler
• Ailede kireçlenme öyküsü
• Cinsiyet; bazı eklem tutulumları kadınlarda daha sık görülür

Bu etkenlerin bir kısmı değiştirilemese de kilo kontrolü ve eklemleri aşırı zorlamaktan kaçınmak genel eklem sağlığı açısından önemlidir.

Kireçlenme mekanik yıpranmaya bağlı gelişirken; romatoid artrit gibi iltihaplı romatizmalar bağışıklık sisteminin eklemlere zarar vermesiyle ortaya çıkar. İkisini ayırmak, izlenecek yaklaşımı etkilediği için önemlidir.

• Sabah tutukluğunun süresi: Kireçlenmede genellikle yarım saatten kısadır; iltihaplı romatizmalarda çoğu zaman daha uzun sürer.
• Ağrının seyri: Kireçlenme ağrısı harekete ve yüklenmeye bağlı artarken, iltihaplı hastalıklarda istirahatte ve gece de belirgin olabilir.
• Genel belirtiler: İltihaplı romatizmalarda halsizlik, ateş ve birden çok eklemin simetrik tutulumu görülebilir.

Bu ayrımı netleştirecek olan hekim değerlendirmesi ve gerekli tetkiklerdir.

Eklem ağrısı birkaç haftadır sürüyorsa, günlük hareketleri kısıtlıyorsa, eklemde şişlik ve giderek artan tutukluk varsa bir hekime başvurmak önemlidir. Ateş, kızarıklık ve ani başlayan belirgin şişlik gibi bulgular farklı bir sürecin işareti olabileceğinden daha erken değerlendirme gerektirir.

Değerlendirme genellikle romatoloji, ortopedi ve travmatoloji ya da fiziksel tıp ve rehabilitasyon bölümlerinde yapılır. Hekim, öykü ve muayenenin ardından gerekirse röntgen ve kan tetkikleri isteyebilir; röntgen eklem aralığındaki daralmayı ve kemik değişikliklerini gösterebilir. İzlenecek yol, bulgulara göre hekiminizce belirlenir.