Kolonoskopi Nedir, Nasıl Yapılır, Öncesinde Ne Yapılır?

Kolonoskopi, kalın bağırsağın tamamının ve ince bağırsağın son bölümünün iç yüzeyini doğrudan görüntülemeye yarayan endoskopik bir incelemedir. Kolonoskop adı verilen cihaz, esnek yapısı sayesinde bağırsağın kıvrımlarını takip edecek şekilde ilerletilir; uç kısmındaki kamera görüntüyü bir ekrana aktarır.

Bu yöntem yalnızca görüntüleme değil, aynı zamanda gerektiğinde doku örneği alma ve bazı işlemleri gerçekleştirme imkânı da sunar. Bu yönüyle hem tanıya yardımcı olan hem de bazı durumlarda müdahaleye olanak tanıyan bir tetkiktir. İşlemin kapsamı ve amacı kişiye göre değişebilir.

Hekiminiz, şikayetlerinizi ve öykünüzü değerlendirdikten sonra kolonoskopi önerebilir. Sık karşılaşılan gerekçelerden bazıları şunlardır:

• Dışkılama alışkanlığında süregelen değişiklikler (uzun süren kabızlık veya ishal)
• Dışkıda kan görülmesi ya da gizli kan testinin pozitif olması
• Nedeni açıklanamayan karın ağrısı, kansızlık veya kilo kaybı
• Belirli yaş grubunda kalın bağırsak taraması kapsamında değerlendirme
• Ailede kalın bağırsak hastalığı öyküsü bulunması
• Daha önce saptanmış poliplerin takibi

Bu liste bilgilendirme amaçlıdır ve her madde herkes için geçerli değildir. Kolonoskopi kararı, bulgularınızın bütününe bakılarak hekiminiz tarafından verilir.

İşlem genellikle sol tarafa yatar pozisyonda gerçekleştirilir. Konfor için çoğu merkezde damardan verilen ilaçlarla hafif bir uyku hâli (sedasyon) sağlanır; bu sayede işlem sırasında rahatsızlık en aza indirilir. Uygulanacak yöntem önceden sizinle konuşulur.

Hekim, kolonoskopu makattan nazikçe ilerleterek bağırsağın iç yüzeyini adım adım inceler. Görüntülemeyi kolaylaştırmak için bağırsağa bir miktar hava veya karbondioksit verilir; bu durum geçici şişkinlik veya gaz hissine yol açabilir. İşlem sırasında gerekli görülürse doku örneği alınabilir. Süre kişiye göre değişmekle birlikte genellikle kısadır ve sedasyon uygulandığında çoğu kişi işlemi hatırlamaz.

Kolonoskopinin en kritik aşaması, bağırsağın işlem için yeterince temizlenmesidir. Bağırsak temiz olmadığında görüntü kalitesi düşer ve inceleme eksik kalabilir. Bu nedenle hekiminizin verdiği hazırlık talimatlarına harfiyen uymanız önemlidir.

Genel hatlarıyla hazırlık süreci şu başlıkları içerebilir:

• İşlemden birkaç gün önce posalı gıdaların (çekirdek, kabuklu tahıl, lifli sebze-meyve) azaltılması
• İşlem gününe yakın dönemde berrak sıvı ağırlıklı beslenmeye geçilmesi
• Hekimin önerdiği bağırsak temizleme hazırlığının belirtilen saatlerde ve miktarda kullanılması
• İşlem öncesi belirtilen açlık süresine uyulması

Düzenli kullandığınız ilaçlar, kan sulandırıcılar, şeker hastalığı tedavisi veya bilinen alerjileriniz varsa bunları mutlaka önceden hekiminize bildirin. Hangi ilacın ne zaman kesileceği ya da sürdürüleceği yalnızca hekiminizce belirlenir; kendi kararınızla ilaç bırakmayın.

Sedasyon uygulanan kişilerde işlemin ardından kısa bir gözlem süresi olur. Bu maddelerin etkisi tam olarak geçene kadar araç kullanılmaması ve önemli kararlar alınmaması önerildiğinden, yanınızda sizi eve götürebilecek bir refakatçi bulunması faydalıdır.

İşlem sonrası hafif şişkinlik, gaz veya geçici rahatsızlık hissi olağan karşılanabilir ve genellikle kısa sürede geriler. Biyopsi alındıysa dışkıda çok az miktarda kan görülebilir. Ancak yoğun karın ağrısı, ateş, bol miktarda kanama veya giderek artan şikayetler beklenen bir durum değildir; bu gibi hâllerde vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurmalısınız.

Kolonoskopide görülen bulgular ve alınan doku örneklerinin patoloji incelemesi, tek başına bir teşhis değil, değerlendirmenin bir parçasıdır. Örneğin küçük bir oluşumun saptanması tek başına ciddi bir hastalık anlamına gelmez; bunun niteliği ancak laboratuvar incelemesi ve klinik değerlendirmeyle netleşir.

Sonuçların yorumu; sizin öykünüz, diğer tetkikleriniz ve muayene bulgularınızla birlikte hekiminiz tarafından yapılır. Bir sonraki kolonoskopinin ne zaman gerekeceği de kişiye göre değişir. Bu nedenle sonuç raporunu internetteki genel bilgilerle yorumlamak yerine hekiminizle değerlendirmeniz en doğru yaklaşımdır.