Lösemi (Kan Kanseri) Belirtileri ve Farkındalık Rehberi

Kemik iliği; kırmızı kan hücrelerini, akyuvarları ve kan pıhtılaşmasında rol alan trombositleri üreten fabrikadır. Lösemide bu üretim dengesi bozulabilir.

Belirtilerin çoğu bu dengenin bozulmasıyla açıklanır: Kırmızı hücre azlığı yorgunluk ve solukluk, sağlıklı akyuvar yetersizliği enfeksiyonlara yatkınlık, trombosit azlığı ise kolay morarma ve kanamalarla ilişkilendirilir.

Bu belirtilerin tek tek çok sayıda yaygın ve iyi huylu nedeni vardır. Farkındalığın amacı korku yaratmak değil; bu şikâyetlerin birlikte, inatçı ve açıklanamaz biçimde görülmesinin bir hekim değerlendirmesini gerektirdiğini hatırlatmaktır.

Aşağıdaki şikâyetler tek başına lösemi anlamına gelmez ve çoğu zaman başka nedenlere bağlıdır; ancak bir arada ve inatçı olduklarında araştırılmalıdır:

• Sürekli ve dinlenmeyle geçmeyen yorgunluk, halsizlik
• Solukluk ve nefes darlığı (kansızlık belirtileri)
• Sık tekrarlayan veya zor iyileşen enfeksiyonlar
• Kolay morarma, küçük travmalarda beklenenden fazla kanama
• Ciltte iğne başı büyüklüğünde kırmızı-mor noktalar (peteşi)
• Diş eti kanaması, sık burun kanaması
• Açıklanamayan ateş, gece terlemesi ve kilo kaybı
• Kemik ve eklemlerde ağrı

Bu tablonun süresi ve bir arada görülmesi, değerlendirmede en önemli ipuçlarıdır.

Lösemi, çocukluk çağı kanserleri arasında sık konuşulan bir başlıktır ve ailelerin belirtileri tanıması değerlidir. Çocuklarda tablo yetişkinlere benzer, ancak bazı ipuçları ebeveynler için daha belirgin olabilir:

• Alışılmadık solukluk ve çabuk yorulma, oyuna karşı isteksizlik
• Sık ateşlenme ve tekrarlayan enfeksiyonlar
• Vücutta kolayca çıkan morluklar ve ciltte küçük kırmızı noktalar
• Bacak, kol ya da eklem ağrısına bağlı huzursuzluk, yürümek istememe
• İştahsızlık ve kilo alamama

Çocuklarda bu belirtiler çok sık olarak sıradan çocukluk enfeksiyonlarına bağlıdır. Yine de birden fazla belirti bir arada ve inatçıysa, bir çocuk sağlığı ve hastalıkları hekimine başvurmak; gerekirse çocuk hematoloji değerlendirmesine yönlendirilmek uygundur.

Lösemide çoğu kişide belirgin ve tek bir neden bulunmaz. Farkındalık açısından bilinen bazı ilişkili faktörler şunlardır:

• Bazı genetik durumlar ve ailesel yatkınlıklar
• Yüksek doz radyasyon ve bazı kimyasallara maruziyet
• Bağışıklık sistemini etkileyen bazı durumlar

Burada iki yanlış inanışı düzeltmek gerekir: Lösemi bulaşıcı bir hastalık değildir; başkalarıyla temasla geçmez. Ayrıca gündelik yaşamdaki sıradan yorgunluk ya da tek tük morluklar neredeyse her zaman iyi huylu nedenlere bağlıdır. Risk faktörü taşımak hastalık olacağınız anlamına gelmediği gibi, taşımamak da tümüyle dışlamaz; şüpheli belirtilerde karar hekime aittir.

Dinlenmeyle geçmeyen yorgunluk, tekrarlayan enfeksiyonlar, kolay morarma, ciltte küçük kırmızı noktalar, açıklanamayan ateş ve kilo kaybı gibi belirtiler bir arada ve inatçı ise bir hekime başvurmak uygundur. İlk değerlendirme genellikle basit kan tetkikleriyle başlar; gerekirse hematoloji uzmanına yönlendirme yapılır.

Bazı durumlar acil değerlendirme gerektirir: Durdurulamayan kanama, çok yüksek ve düşmeyen ateşle birlikte genel durum bozukluğu, bilinç bulanıklığı, şiddetli nefes darlığı ya da yaygın morarmayla birlikte hızlı kötüleşme varlığında vakit kaybetmeden 112 Acil hattını aramak veya acil servise başvurmak gerekir.

Belirtileri tanımak tanı koymak değildir; kesin değerlendirme kan tetkikleri ve hekim muayenesiyle yapılır. Erken başvuru her zaman yararlıdır.