Mamografi Nedir, Ne İçin Çekilir ve Nasıl Yapılır?

Mamografi, memede gözle veya elle her zaman anlaşılamayan yapısal değişiklikleri görüntülemek için çekilir. Herhangi bir şikâyeti olmayan kişilerde erken dönemde fark edilmesi güç bulguları saptamaya yönelik tarama amacıyla; ele gelen kitle, ağrı, meme başı akıntısı ya da ciltte değişiklik gibi bir şikâyet olduğunda ise bu bulgunun nedenini araştırmak amacıyla kullanılabilir.

Mamografinin öne çıktığı başlıca kullanım alanları şunlardır:

• Belirti vermeyen kişilerde meme dokusunu düzenli aralıklarla değerlendirmeye yönelik tarama
• Ele gelen bir kitlenin veya sertliğin ayrıntılı incelenmesi
• Meme başı akıntısı, çekinti veya ciltte kalınlaşma gibi bulguların araştırılması
• Ultrason ya da muayene bulgularının tamamlayıcı görüntüyle desteklenmesi
• Daha önce saptanmış bir bulgunun zaman içindeki seyrinin izlenmesi

Taramaya ne zaman başlanacağı ve hangi sıklıkta tekrarlanacağı; yaş, aile öyküsü ve kişisel risk etkenlerine göre değişir. Bu nedenle uygun program kişiye özel olarak hekim tarafından belirlenir.

İki mamografi türü arasındaki temel fark, çekimin amacında ve kapsamındadır. Tarama mamografisi herhangi bir şikâyeti olmayan kişilerde uygulanır ve standart görüntülerle meme dokusunu genel olarak değerlendirir. Tanısal mamografi ise mevcut bir şikâyet ya da tarama sırasında dikkat çeken bir bulgu olduğunda yapılır; gerektiğinde ek açılardan ve büyütülmüş görüntülerle daha ayrıntılı inceleme içerir.

• Tarama mamografisi: belirtisi olmayan kişilerde, standart görüntülerle rutin değerlendirme
• Tanısal mamografi: bir şikâyetin veya şüpheli bulgunun ek çekimlerle araştırılması

Tanısal mamografi çoğu zaman meme ultrasonu gibi tamamlayıcı incelemelerle birlikte planlanır. Hangi yöntemin, hangi sırayla uygulanacağına muayene ve önceki tetkikler ışığında hekim karar verir.

Mamografi, memenin özel bir cihazda iki plaka arasında kısa süreliğine sıkıştırılıp görüntülenmesiyle çekilir. Sıkıştırma, doku katmanlarının birbirinden ayrılmasını ve daha net görüntü elde edilmesini sağlar; aynı zamanda gereken ışın miktarını azaltır. Her meme için genellikle farklı açılardan görüntüler alınır ve işlem birkaç dakika sürer.

Çekim sırasında kısa süreli basınç hissi ya da hafif rahatsızlık olabilir; bu his çoğunlukla görüntü alındıktan hemen sonra geçer. İşlem ayakta yapılır, iğne veya kesi gerektirmez.

• Meme, cihazın plakaları arasına yerleştirilir
• Kısa süreli sıkıştırma uygulanır ve görüntü alınır
• İşlem her iki meme ve farklı açılar için tekrarlanır
• Toplam çekim genellikle birkaç dakikada tamamlanır

Adet döneminde meme dokusu daha hassas olabileceğinden, çekim için adet bitiminden sonraki günler daha konforlu olabilir. Uygun zamanlama konusunda tetkiki isteyen hekimden bilgi alınabilir.

Mamografi öncesinde özel bir açlık ya da ilaç düzenlemesi gerekmez; hazırlık daha çok çekim gününe ve görüntü kalitesine yöneliktir. Çekim günü koltuk altı ve meme bölgesine deodorant, pudra veya krem sürülmemesi önerilir; bu ürünlerdeki bazı maddeler görüntüde kireçlenmeye benzer gölgeler oluşturabilir.

• Çekim günü deodorant, pudra, losyon veya krem kullanmaktan kaçınılır
• Varsa önceki mamografi ve meme ultrasonu görüntüleri yanında getirilir
• Gebelik olasılığı veya emzirme durumu çekimden önce mutlaka bildirilir
• Meme protezi, geçirilmiş meme ameliyatı veya biyopsi öyküsü paylaşılır

Önceki tetkiklerin getirilmesi, radyoloğun görüntüleri karşılaştırarak zaman içindeki değişiklikleri değerlendirebilmesi açısından önemlidir. Gebelik durumunda görüntüleme kararı, alternatif yöntemler de gözetilerek hekim tarafından ayrıca ele alınır.

Mamografi sonucu, görüntülerdeki bulguların bir radyoloji uzmanı tarafından yorumlanmasıyla ortaya çıkar; sonucu tek başına bir sayı ya da işaret belirlemez. Radyolog; kitle, asimetri, yapısal bozulma ve mikrokalsifikasyon gibi bulguları bütüncül biçimde değerlendirir ve raporunu buna göre yazar.

Raporlarda dünya genelinde yaygın olarak BI-RADS adı verilen standart bir kategori sistemi kullanılır. Bu sistem, bulguların genel olarak ne ölçüde takip veya ileri inceleme gerektirebileceğini ortak bir dille ifade etmeye yarar. Kategoriler; değerlendirmenin henüz tamamlanmadığı durumlardan, büyük olasılıkla iyi huylu görünen bulgulara ve ileri inceleme önerilebilecek bulgulara kadar uzanan bir çerçeve sunar.

Burada önemli olan nokta, kategori numarasının tek başına bir tanı olmadığıdır. Aynı bulgu; kişinin yaşına, meme yoğunluğuna, önceki görüntülerine ve muayene bulgularına göre farklı biçimde ele alınabilir. Bu nedenle mamografi raporu, kesin bir referans tablosuyla değil, hekimin bütünsel değerlendirmesiyle anlam kazanır. Rapordaki ifadeleri ve atılacak adımları sizin durumunuza göre yalnızca hekiminiz yorumlayabilir.

Meme dokusunda fark edilen yeni bir değişiklik, mamografi için bir hekime başvurmanın en önemli nedenidir. Ele gelen bir kitle veya sertlik, memede ya da koltuk altında şişlik, meme başında içe çekilme, ciltte kalınlaşma veya portakal kabuğu görünümü, kendiliğinden olan ya da kanlı meme başı akıntısı gibi bulgular değerlendirme gerektirir.

Meme sağlığıyla ilgili şikâyetlerde genellikle genel cerrahi ile kadın hastalıkları ve doğum bölümlerine başvurulur; mamografi ve meme ultrasonu ise radyoloji tarafından çekilip raporlanır. Hangi tetkikin gerekeceğine ve hangi bölümde takip edileceğine muayene sonrası hekim karar verir.

• Yeni ortaya çıkan, giderek büyüyen ya da sert bir kitle
• Meme başında içe çekilme veya kanlı/kendiliğinden akıntı
• Ciltte kızarıklık, kalınlaşma veya çekinti
• Koltuk altında ele gelen şişlik

Memede ani ve hızlı gelişen kızarıklık, belirgin şişlik, yaygın ağrı ve yüksek ateşin bir arada olması gibi durumlarda vakit kaybetmeden acil sağlık hizmetine başvurulmalı, genel durumu bozan acil bir tabloda 112 aranmalıdır. Belirtilerin çoğu iyi huylu nedenlere bağlı olabilir; yine de kesin değerlendirme için erken dönemde hekime başvurmak önemlidir.