Şaşılık Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Türleri Rehberi

Sağlıklı görmede iki göz, bakılan noktaya birlikte ve uyum içinde yönelir; beyin de iki gözden gelen görüntüleri tek bir bütün olarak algılar. Şaşılıkta bu uyum bozulur ve gözler farklı yönlere bakabilir. Bu durum sürekli olabileceği gibi, yalnızca zaman zaman, yorgunlukta veya dikkatin dağıldığı anlarda da ortaya çıkabilir.

Şaşılık, gözlerin dış görünümünü etkilemesinin yanında görme gelişimini de ilgilendiren bir durumdur. Özellikle çocukluk çağında iki gözün birlikte çalışması, derinlik algısının ve üç boyutlu görmenin gelişimi açısından önemlidir. Bu nedenle şaşılık, yalnızca estetik bir konu olarak değerlendirilmemelidir.

Şaşılık, gözün kayma yönüne ve ortaya çıkış biçimine göre farklı şekillerde sınıflandırılır. Sık kullanılan ayrımlar şunlardır:

• İçe şaşılık (ezotropya): Gözün buruna doğru kaydığı durumdur.
• Dışa şaşılık (ekzotropya): Gözün dışa, şakağa doğru kaydığı durumdur.
• Yukarı veya aşağı şaşılık (hiper/hipotropya): Gözün dikey eksende kaydığı durumdur.

Ayrıca şaşılık sürekli ya da aralıklı olabilir; her zaman aynı gözde görülebileceği gibi, iki göz arasında değişkenlik de gösterebilir. Kaymanın küçük olduğu ve dikkatli bakışla fark edilen türleri de vardır. Türün belirlenmesi hekim muayenesiyle yapılır.

Şaşılığın en belirgin işareti gözlerin farklı yönlere bakmasıdır; ancak buna başka belirtiler de eşlik edebilir. Dikkat edilebilecek işaretler şunlardır:

• Gözlerden birinin içe, dışa, yukarı veya aşağı kayması
• Çift görme
• Baş veya yüzü sürekli belirli bir yöne eğerek bakma
• Gözlerde yorgunluk ve baş ağrısı
• Derinlik algısında güçlük
• Çocuklarda sık göz kısma veya güneşte bir gözü kapatma eğilimi

Bebeklerde ilk aylarda ara ara göz kaymaları görülebilir; ancak belirli bir dönemden sonra süren veya belirgin kaymalar değerlendirilmelidir. Belirtilerin fark edilmesi erken başvuru açısından önemlidir.

Şaşılığın arkasında birden fazla etken bulunabilir. Sık karşılaşılan katkıda bulunucu faktörler şunlardır:

• Göz kaslarının denge ve kontrolündeki farklılıklar
• Kırma kusurları: Özellikle düzeltilmemiş hipermetrop gibi durumlar bazı şaşılık türleriyle ilişkilendirilebilir.
• Görmeyi etkileyen göz sorunları: Bir gözde belirgin görme farkı şaşılığa zemin hazırlayabilir.
• Ailesel yatkınlık: Ailede şaşılık öyküsü bir etken olabilir.
• Sinir sistemini ilgilendiren bazı durumlar ve doğumla ilgili faktörler

Şaşılığın kesin nedeni kişiden kişiye değişir ve birden fazla etken bir arada bulunabilir. Nedenin belirlenmesi yalnızca hekim değerlendirmesiyle mümkündür.

Şaşılık değerlendirmesinde göz hekimi öncelikle kaymanın ne zaman başladığını, sürekli mi yoksa aralıklı mı olduğunu ve ailede benzer bir öykü bulunup bulunmadığını dinler. Ardından görme keskinliği, göz hareketleri ve gözlerin birlikte çalışması ayrıntılı biçimde değerlendirilir.

Kırma kusuru olup olmadığını anlamak için göz numarası ölçümü yapılabilir; çocuklarda bu değerlendirme yaşa uygun yöntemlerle gerçekleştirilir. Hekim, gerekli gördüğünde göz sağlığını bütüncül biçimde incelemek için ek değerlendirmelere başvurabilir. Hangi yöntemin gerekli olduğu kişiye göre değişir ve bu karar hekim tarafından verilir.

Şaşılıkla ilişkili bazı durumlar bir göz hastalıkları hekimine gecikmeden başvurmayı önemli kılar:

• Gözlerde fark edilen sürekli veya sık kayma
• Belirli bir yaştan sonra düzelmeyen göz kaymaları
• Çift görme yakınması
• Sürekli baş veya yüz eğerek bakma
• Çocuğun görmesiyle ilgili endişeler

Özellikle çocuklarda şaşılık, görme gelişimini ilgilendirdiği için erken değerlendirme önem taşır. Bebeklerde belirli bir dönemden sonra süren göz kaymaları da ihmal edilmemelidir. Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz. Şikayetler için bir göz hekimine başvurmanız önerilir.