Sırt Ağrısı Nedenleri ve Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Sırt ağrısının çoğu; kas gerginliği, kötü duruş ve mekanik zorlanma gibi iyi seyirli nedenlere bağlıdır. Bununla birlikte omurga ve çevre dokularla ilgili farklı kaynaklar da ağrı yapabilir.

En sık karşılaşılan nedenler şu başlıklarda toplanabilir:

• Kas ve bağ kaynaklı: uzun süre aynı pozisyonda kalma, ağır kaldırma, ani hareket ve masa başı çalışmaya bağlı kas gerginliği.
• Dejeneratif değişiklikler: yaşla birlikte omurga eklemlerinde ve disklerde görülen kireçlenme (osteoartrit) ve disk yıpranması.
• Yapısal nedenler: skolyoz (omurga eğriliği) ve kifoz (sırtta öne kamburluk) gibi omurga şekil bozuklukları.
• Kemik kaynaklı: özellikle ileri yaşta ve osteoporozda görülen omur çökme kırıkları.
• Yansıyan ağrı: kalp, akciğer, safra kesesi, pankreas veya böbrek gibi organ sorunlarının sırta vuran ağrısı.

Ağrının yeri, süresi ve eşlik eden belirtiler, kaynağın ayırt edilmesinde hekime yol gösterir.

Mekanik sırt ağrısı, hareketle değişen ve genellikle belirli bir zorlanmanın ardından başlayan ağrı tipidir. En sık görülen ve çoğunlukla iyi seyirli olan türdür.

Kas kökenli ağrıyı düşündüren tipik özellikler:

• Belirli bir hareket, ağır kaldırma ya da uzun süre hareketsiz kalma sonrası başlaması.
• Pozisyon değiştikçe artıp azalması; dinlenmekle hafiflemesi.
• Ağrının belirli bir kas bölgesinde gerginlik ve tutukluk şeklinde hissedilmesi.
• Kol veya bacağa yayılan uyuşma, karıncalanma ve güç kaybının bulunmaması.

Bu tür ağrılar genellikle günler içinde gerilese de; birkaç haftadan uzun sürerse, tekrarlıyorsa veya günlük yaşamı kısıtlıyorsa bir hekim tarafından değerlendirilmesi uygun olur.

Sırt ağrısı çoğu zaman iyi seyirli olsa da; belirli uyarı işaretleri (kırmızı bayraklar) altta yatan daha ciddi bir durumu düşündürebilir. Bu bulguların varlığında ağrının kendiliğinden geçmesini beklemek yerine hekime başvurmak gerekir.

Dikkat edilmesi gereken uyarı işaretleri:

• Düşme, darbe veya trafik kazası gibi bir travma sonrası başlayan ağrı.
• Geceleri artan, dinlenmekle geçmeyen ve giderek şiddetlenen ağrı.
• Ateş, gece terlemesi veya açıklanamayan kilo kaybının eşlik etmesi.
• Bacaklarda güçsüzlük, uyuşma ya da yürümede bozulma.
• Bilinen bir kanser öyküsü veya bağışıklık sistemini baskılayan bir durumun bulunması.

Ayrıca sırta yansıyan ağrı bazen kalp, akciğer ya da karın içi organ sorunlarıyla ilişkili olabilir. Bu nedenle nefes darlığı, göğüs baskısı veya karın ağrısıyla birlikte olan sırt ağrısı hafife alınmamalıdır.

Bazı belirtiler acil değerlendirme gerektirir ve vakit kaybetmeden 112 aranmalı ya da en yakın acil servise gidilmelidir. Bu durumlar sinir veya organ kaynaklı ciddi bir sorunun işareti olabilir.

Acil başvuru gerektiren durumlar:

• İdrar veya dışkı kaçırma ya da tutamama, makat ve iç bacak bölgesinde uyuşma (omurilik/sinir baskısı düşündüren acil bir tablo).
• Her iki bacakta hızla gelişen güçsüzlük veya felç hissi.
• Ani başlayan çok şiddetli sırt ağrısıyla birlikte göğüste baskı, kola veya çeneye yayılma, soğuk terleme ve nefes darlığı (kalp kaynaklı olabilir).
• Yüksek ateş ve titremeyle birlikte hızla kötüleşen sırt ağrısı.
• Ağır bir travmanın ardından oluşan, hareketle dayanılmaz hâle gelen ağrı.

Bu bulguların hiçbiri yoksa ve ağrı zamanla artıyor, tekrarlıyor ya da birkaç haftada geçmiyorsa; acil değil ancak planlı bir hekim değerlendirmesi önerilir.

Sırt ağrısında ilk değerlendirme genellikle Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon (FTR) ya da Ortopedi ve Travmatoloji bölümlerince yapılır. Ağrının özelliğine göre farklı branşlar devreye girebilir.

Yönlendirme kabaca şöyledir:

• Kas, duruş ve mekanik kaynaklı ağrılarda: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon.
• Omurga, eklem ve kemik sorunlarında: Ortopedi ve Travmatoloji.
• Kola veya bacağa yayılan, uyuşma ve güç kaybıyla giden sinir kökenli ağrılarda: Nöroloji ya da Beyin ve Sinir Cerrahisi.
• Eklem iltihabı veya romatizmal hastalık şüphesinde: Romatoloji.
• Kaynağın belirsiz olduğu durumlarda ilk basamak olarak Aile Hekimliği veya İç Hastalıkları yönlendirme yapabilir.

Hangi bölüme gideceğinizden emin değilseniz, önce bir birinci basamak hekimiyle görüşmek doğru branşa yönlendirilmenizi kolaylaştırır.

Sırt sağlığını korumanın temeli; dengeli hareket, doğru duruş ve omurgayı zorlamayan günlük alışkanlıklardır. Aşağıdaki noktalar riskleri azaltmaya yardımcı olabilecek genel farkındalık başlıklarıdır.

• Uzun süre aynı pozisyonda kalmaktan kaçınmak, düzenli aralıklarla ayağa kalkıp kısa yürüyüşler yapmak.
• Masa, sandalye ve ekran yüksekliğini omurgayı destekleyecek şekilde düzenlemek.
• Ağır kaldırırken dizlerden çökerek beli koruyacak biçimde hareket etmek.
• Bölgeye uygun düzenli egzersizle sırt ve karın kaslarını güçlü tutmak.
• Vücut ağırlığını sağlıklı bir aralıkta korumak ve sigaradan uzak durmak.

Bu öneriler genel niteliktedir; mevcut bir ağrı ya da hastalık varlığında egzersiz ve aktivite planı için hekiminize danışmanız uygun olur.