Ultrason (USG) Nedir ve Hangi Durumlarda Kullanılır?

Ultrasonografi, insan kulağının duyamayacağı kadar yüksek frekanslı ses dalgalarının vücut içindeki dokulardan yansımasını kullanarak görüntü oluşturan bir yöntemdir. Prob adı verilen el cihazı hem ses dalgalarını gönderir hem de geri dönen yankıları toplar; cihaz bu bilgileri anlık görüntüye çevirir.

Ultrasonun en önemli özelliklerinden biri iyonlaştırıcı radyasyon içermemesidir. Gerçek zamanlı görüntü sağlaması sayesinde organların hareketi, kan akımı ve yapısal özellikleri o anda izlenebilir. Bu yönleriyle ultrason, geniş bir kullanım alanına sahip, kolay ulaşılabilir ve tekrarlanabilir bir görüntüleme yöntemidir.

Ultrason, birçok farklı bölgenin değerlendirilmesinde hekim tarafından istenebilir. Sık karşılaşılan kullanım alanları şunlardır:

• Karaciğer, safra kesesi, böbrek ve dalak gibi karın içi organların incelenmesi
• Tiroid bezi ve boyun bölgesindeki yapıların değerlendirilmesi
• Gebelik takibi ve kadın hastalıklarıyla ilgili değerlendirmeler
• Meme dokusunun incelenmesi
• Damarlardaki kan akımının değerlendirilmesi (Doppler)
• Yumuşak doku, kas ve eklem şikayetlerinin araştırılması

Bu örnekler bilgilendirme amaçlıdır. Hangi bölgenin ultrasonla değerlendirileceğine, şikayetleriniz ve muayene bulgularınız ışığında hekiminiz karar verir.

İşlem sırasında incelenecek bölgeye, ses dalgalarının iletimini kolaylaştıran özel bir jel sürülür. Bu jel, prob ile cilt arasında hava kalmasını önleyerek görüntü kalitesini artırır ve ılık olabilir. Ardından hekim veya teknisyen probu bölge üzerinde nazikçe gezdirerek görüntüleri elde eder.

Ultrason ağrısız bir işlemdir ve genellikle kısa sürer. İncelenen bölgeye göre farklı pozisyonlar almanız ya da kısa süreli nefes tutmanız istenebilir. Bazı özel incelemelerde probun farklı bir biçimde kullanıldığı yöntemler uygulanabilir; bu durumda işlem öncesinde ayrıntılı bilgi verilir. İşlem sonunda jel kolayca silinir.

Ultrason hazırlığı, incelenecek bölgeye göre değişir ve çoğu inceleme özel bir hazırlık gerektirmez. Yine de bazı bölgelerde görüntü kalitesini artırmak için birkaç noktaya dikkat edilmesi istenebilir:

• Karın (batın) ultrasonu öncesinde belirli bir süre aç kalınması gerekebilir
• İdrar kesesi ve alt karın incelemelerinde mesanenin dolu olması istenebilir
• İncelenecek bölgeye kolay ulaşılabilecek rahat kıyafetlerin tercih edilmesi

Hangi hazırlığın gerektiği, istenen incelemenin türüne göre size önceden bildirilir. Randevunuzdan önce verilen talimatları öğrenmek ve uygulamak, işlemin tek seferde ve nitelikli biçimde tamamlanmasına yardımcı olur.

Ultrason sonrası herhangi bir kısıtlama yoktur; işlem biter bitmez olağan günlük yaşamınıza dönebilirsiniz. Radyasyon içermediği için ardışık değerlendirmelerde de sık başvurulan bir yöntemdir.

Ultrason görüntüleri, işlemi yapan hekim tarafından değerlendirilerek bir rapora dönüştürülür. Bu rapor tek başına bir teşhis değildir; sizi yönlendiren hekiminiz sonucu şikayetleriniz, muayeneniz ve diğer tetkiklerinizle birlikte yorumlar. Görüntüde saptanan bir bulgunun ne anlama geldiğini ve gerekiyorsa sonraki adımları hekiminizle konuşmanız en doğru yaklaşımdır.