Vertigo Nedir? İç Kulak Kaynaklı Baş Dönmesi Nedenleri

Vertigo, halk arasında sık kullanılan 'baş dönmesi' teriminin özel bir biçimidir. Kişi ya çevresindeki nesnelerin döndüğünü ya da kendisinin döndüğünü, sallandığını hisseder. Bu, sadece hafif bir sersemlik ya da ayağa kalkınca göz kararması hissinden farklıdır.

Denge duyumuz; iç kulak, gözler ve vücudun konum algısının uyum içinde çalışmasıyla sağlanır. Bu sistemin herhangi bir yerinde, özellikle de denge organının bulunduğu iç kulakta bir sorun olduğunda dönme hissi ortaya çıkabilir.

Vertigo bir hastalık değil, bir belirtidir. Bu nedenle önemli olan, dönme hissinin altında yatan nedeni doğru biçimde ortaya koymaktır.

İç kulakta yer alan denge organı, başın konumunu ve hareketini algılayarak beyne bilgi gönderir. Bu sistemdeki bir aksaklık, en sık görülen vertigo nedenlerini oluşturur:

• Benign paroksismal pozisyonel vertigo (BPPV): İç kulaktaki minik kristallerin yer değiştirmesiyle, baş belirli yönlere hareket ettirildiğinde saniyeler süren şiddetli dönme atakları.
• Vestibüler nörit: Denge sinirinin iltihaplanmasıyla ortaya çıkan, sıklıkla ani ve şiddetli, uzun süren dönme.
• Meniere hastalığı: Dönme ataklarına kulakta dolgunluk, çınlama ve işitme değişikliğinin eşlik ettiği bir durum.

Bu nedenlerin ayırt edilmesi belirtilerin özelliklerine ve muayeneye dayanır.

Vertigoya çoğu zaman başka belirtiler de eşlik eder ve bunların niteliği nedenin anlaşılmasında yol gösterici olabilir. Sık görülen eşlik eden belirtiler şunlardır:

• Bulantı ve kusma.
• Denge kaybı, yürürken bir tarafa kayma hissi.
• Gözlerde istemsiz hareketler.
• Kulakta çınlama, dolgunluk ya da işitmede değişiklik (özellikle iç kulak kaynaklı durumlarda).
• Terleme ve hareketle artan şikâyetler.

Bu belirtilerin şiddeti ve süresi nedene göre değişir. Örneğin çok kısa süren pozisyonel ataklar ile saatlerce süren şiddetli dönme farklı durumlara işaret edebilir.

Vertigonun nedenleri genel olarak iki grupta değerlendirilir ve bu ayrım önemlidir. İç kulak kaynaklı (periferik) vertigo, denge organı ya da denge sinirindeki bir sorundan kaynaklanır ve en sık görülen biçimdir; genellikle dönme belirgindir ancak tek başına yaşamı tehdit etmez.

Merkezi vertigo ise beynin denge ile ilgili bölgelerini etkileyen durumlardan kaynaklanabilir ve daha dikkatli değerlendirme gerektirir. Aşağıdaki bulgular merkezi bir nedeni düşündürebilir:

• Çift görme, konuşma bozukluğu, yutma güçlüğü.
• Yüzde ya da vücutta uyuşma, tek taraflı güçsüzlük.
• Şiddetli, ani baş ağrısı ve yürüyememe.

Bu belirtilerden herhangi biri dönmeye eşlik ediyorsa, bu inme gibi acil bir durumun işareti olabilir ve vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.

Vertigo atağı sırasında amaç, düşme ve yaralanmayı önlemek ve belirtileri ağırlaştırmamaktır. Atak sırasında şunlar yardımcı olabilir:

• Güvenli bir yere oturmak ya da uzanmak, ani hareketlerden kaçınmak.
• Sabit bir noktaya bakmak ve baş hareketlerini yavaşlatmak.
• Atak geçene kadar araç kullanmaktan ve yükseklerde bulunmaktan kaçınmak.
• Bulantı varsa sakin ve serin bir ortamda dinlenmek.

Bu önlemler yalnızca atağı daha güvenli geçirmeye yöneliktir. Tekrarlayan ya da şiddetli ataklarda nedenin bir hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Baş dönmesi ilk kez ortaya çıktığında, sık tekrarladığında ya da günlük yaşamı etkilediğinde bir hekime başvurmak önemlidir. İç kulak kaynaklı durumların değerlendirilmesinde kulak burun boğaz ve gerektiğinde nöroloji birlikte rol alabilir.

Değerlendirmede öykü, denge ve muayene testleri ön plandadır; gerektiğinde işitme testleri ya da görüntüleme istenebilir. Amaç, dönmenin kaynağını belirlemek ve merkezi nedenleri dışlamaktır.

Unutulmamalıdır ki dönmeye konuşma bozukluğu, çift görme, tek taraflı güçsüzlük ya da şiddetli baş ağrısı eşlik ediyorsa bu acil bir durumun işareti olabilir; bu belirtilerde 112 aranmalıdır. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz.